سوره قصص — آیه 59

معانی کلمات:

• أُمّ القُری: مرکز و بزرگترین شهر هر منطقه؛ در این آیه منظور «مکه» است.
• یَتلو: میخواند، تلاوت میکند.
• ظالمون: ستمکاران؛ کسانی که با کفر و گناه بر خود ستم روا داشتهاند.

تفسیر آیه:

ای پیامبر، پروردگار تو هرگز سنّت خود را بر این قرار نداده که مردمان شهرها و آبادیها را به هلاکت برساند، مگر آنکه پیش از آن، در مرکز و بزرگترین شهر آن منطقه (که در زمان تو مکه است) پیامبری را برانگیزد تا آیات و نشانههای الهی را بر آنان بخواند و آنان را از عذاب بیم دهد و راه حق را به ایشان بنمایاند. این کار برای آن است که حجت بر مردم تمام شود و هیچ بهانهای برای آنان باقی نماند.

و نیز سنّت خداوند بر این نیست که مردمان شهرها را نابود کند، مگر در حالی که آنان ستمکار باشند؛ یعنی با کفر ورزیدن به خدا و نافرمانی از فرمانهای او، بر خود ستم روا داشته باشند و با وجود آمدن پیامبر و روشن شدن حقیقت، باز بر گمراهی و ظلم خود اصرار ورزند. در این صورت است که عذاب الهی بر آنان واجب میشود و هلاکتشان به سبب ستم خودشان است، نه ظلمی از جانب پروردگار.

فواید و پیامهای آیه:

1. عدالت و رحمت الهی: خداوند هرگز قومی را بدون اتمام حجت و فرستادن پیامبر عذاب نمیکند. این نشانه عدالت کامل و رحمت گسترده پروردگار است که پیش از هر کیفر، راه هدایت را برای بندگانش روشن میسازد.
2. اهمیت رسالت پیامبران: بعثت رسولان، بزرگترین نعمت الهی برای بشر است؛ زیرا آنان با تلاوت آیات الهی، هم بشارتدهندهاند و هم بیمدهنده، تا مردم با آگاهی و اختیار، راه سعادت را برگزینند.
3. مسئولیت انسان در برابر اعمال خویش: هلاکت و نابودی جوامع، نتیجه مستقیم ظلم و گناه خود مردم است. خداوند به هیچکس ستم نمیکند و هر کیفر و عذابی، پاسخی است به رفتار نادرست خود انسانها.
4. امید و انذار: این آیه هم مایه امید است، زیرا تا پیامبر نیامده و حجت تمام نشده، عذابی نیست؛ و هم مایه هشدار، زیرا پس از آمدن پیامبر و روشن شدن حق، اگر مردم بر ظلم خود ادامه دهند، عذاب الهی حتمی خواهد بود. پس باید از فرصت هدایت استفاده کنیم و در مسیر بندگی و عدالت گام برداریم.