Qasos surasi — Oyat 63

Kalimalarning ma'nolari:

• حَقَّ عَلَيْهِمُ الْقَوْلُ – ularga azob va’dasi vojib bo‘ldi, ya’ni ular haqida azob hukmi tasdiqlandi.
• أَغْوَيْنَا – ularni yo‘ldan ozdirdik, adashtirdik.
• غَوَيْنَا – o‘zimiz ham yo‘ldan ozdik, adashdik.
• تَبَرَّأْنَا – biz sendan o‘zga hech kimdan bezorman deb e’lon qildik, ular bilan aloqamiz yo‘q.

Tafsir:

Qiyomat kunida do‘zax azobiga duchor bo‘lishlari haqidagi so‘z o‘zlariga vojib bo‘lgan kufr yetakchilari – shaytonlar va kufrga da’vat qilgan rahbarlar Robbilariga shunday deydilar: "Ey Robbimiz! Mana bu o‘zlarini biz yo‘ldan ozdirgan kimsalardir. Biz ularni o‘zimiz adashganimizdek adashtirdik. Ya’ni biz ularni majburlab emas, balki ularning o‘z ixtiyori bilan gunoh va kufr yo‘liga kirishlariga sababchi bo‘ldik. Endi esa biz sendan ularning ishlaridan, ularning kufr va gunohlaridan butunlay bezormiz. Ular bizni emas, balki o‘zlarining nafsoniy havo-yu xohishlarini va shaytonlarni iloh qilib topingan edilar. Ular bizga emas, balki o‘zlarining buzuq e’tiqodlariga ergashgan edilar."

Ular bu so‘zlari bilan o‘zlarini oqlashga urinadilar, ammo bu ularga hech qanday foyda bermaydi. Chunki ular o‘z ixtiyorlari bilan kufrni tanlagan va boshqalarni ham shu yo‘lga chorlagan edilar.

Foydalar:

1. Har bir inson o‘z qilmishiga o‘zi javobgar bo‘ladi. Kufr va gunoh yo‘lini tanlagan kishi, boshqalarni ham shu yo‘lga boshlagan bo‘lsa, ularning gunohidan ham mas’ul bo‘ladi.
2. Taqlid qilish – ya’ni ota-bobolar yoki rahbarlarni ko‘r-ko‘rona ergashish insonni halokatga olib boradi. Har bir inson o‘z aqli bilan haqni izlashi lozim.
3. Qiyomat kuni hech qanday bahona va uzr qabul qilinmaydi. Shaytonlar ham, kufr yetakchilari ham o‘z izdoshlaridan voz kechib, ular bilan aloqalarini uzadilar.
4. Bu oyat insonni mustaqil fikrlashga, haqni o‘zi izlab topishga va har qanday noto‘g‘ri yo‘ldan qaytishga chorlaydi. Chunki oxir-oqibat har kim o‘z amali bilan qoladi.
5. Islom dini insonni aql-idrokni ishlatishga, bilim olishga va haqiqatni mustaqil ravishda anglashga undaydi. Bu esa insonning dunyo va oxirat saodatiga erishishining kalitidir.