سوره قصص — آیه 63

معانی کلمات:

• حَقَّ عَلَیْهِمُ الْقَوْلُ: عذاب و کیفر الهی بر آنان واجب و قطعی شده بود.
• أَغْوَیْنَا: گمراه کردیم، به گمراهی کشاندیم.
• غَوَیْنَا: گمراه شدیم.
• تَبَرَّأْنَا: بیزاری جستیم، دوری کردیم.

تفسیر آیه:

روز قیامت، آن گروه از پیشوایان کفر و سران گمراهی که عذاب و کیفر الهی بر آنان قطعی و حتمی شده است، در حالی که از شدت اندوه و پشیمانی به درگاه خداوند عرضه میدارند: «پروردگارا! اینان همان کسانی هستند که ما گمراهشان کردیم؛ ما آنان را گمراه کردیم همانگونه که خود گمراه شدیم. ما از آنان و از کردارشان به درگاه تو بیزاری میجوییم و هیچ پیوند و رابطهای با آنان نداریم. حقیقت این است که آنان در حقیقت ما را عبادت نمیکردند و فرمانبردار ما نبودند؛ بلکه آنان هواهای نفسانی و شیاطین را عبادت میکردند و از آنان پیروی مینمودند.»

این سخن پیشوایان کفر در حقیقت اعتراف به گمراهی خود و اعلام بیزاری از پیروانشان است، اما این اعتراف و بیزاری در آن روز هیچ سودی برای آنان ندارد و تنها پرده از حقیقت برمیدارد که آنان خود عامل اصلی گمراهی خویش و دیگران بودهاند و هیچ عذری برای آنان باقی نمیماند.

فواید و پیامهای آیه:

• مسئولیتپذیری در برابر هدایت و گمراهی: هر کس در برابر اعمال خود و تأثیری که بر دیگران میگذارد مسئول است؛ رهبران و پیشوایان گمراهی در قبال پیروان خود بازخواست میشوند.
• بیفایده بودن عذرتراشی در قیامت: در روز قیامت هیچ عذر و بهانهای پذیرفته نیست و اعتراف به گناه، سودی برای گناهکاران ندارد.
• هشدار درباره پیروی کورکورانه: انسان نباید از کسانی پیروی کند که او را به گمراهی میکشانند، زیرا در آن روز هیچکس نمیتواند از دیگری دفاع کند و همه از هم بیزاری میجویند.
• اهمیت انتخاب رهبران صالح: انسان باید در انتخاب الگوها و پیشوایان خود دقت کند و تنها از کسانی پیروی کند که او را به راه حق و رستگاری راهنمایی میکنند.
• حقیقت عبادت: عبادت تنها به انجام مناسک ظاهری نیست؛ بلکه پیروی و اطاعت از کسی نیز نوعی عبادت اوست. کسانی که از شیاطین و هواهای نفسانی پیروی میکنند، در حقیقت آنان را عبادت کردهاند.