سوره آل عمران — آیه 5

معانی کلمات:

• لَا یَخْفَىٰ عَلَیْهِ: پنهان و پوشیده نمیماند بر او.
• شَیْءٌ: هیچ چیز، هر موجود و مخلوقی.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، علم و احاطهی کامل خود را بر تمام هستی بیان میفرماید. او هیچ چیز را از دیدگاه خود پنهان نمیداند؛ نه آنچه در دل زمین است، نه آنچه بر روی آن است، نه آنچه در آسمانهاست و نه آنچه در دلهای بندگان میگذرد. علم خداوند به تمام اشیاء، اعم از ظاهر و باطن، کوچک و بزرگ، پنهان و آشکار، احاطه دارد. ذکر «زمین» و «آسمان» در آیه، اشاره به تمام مخلوقات و موجودات عالم است؛ زیرا همهی آفریدهها در این دو گستره جای میگیرند. بنابراین، هیچ ذرهای در عوالم هستی از علم بیپایان او خارج نیست و او بر همه چیز آگاه و بیناست.

فواید و پیامهای آیه:

• تقویت نظارت الهی: این آیه به انسان میآموزد که همواره در محضر خدایی است که تمام اعمال، گفتار و حتی نیات درونی او را میبیند و میداند. این باور، انسان را به انجام کارهای نیک و ترک گناه ترغیب میکند.
• آرامش و اطمینان: دانستن اینکه خداوند بر همه چیز آگاه است، به مؤمن آرامش میدهد که هیچ دعا، تلاش و اندوهی از نظر او پنهان نمیماند و او پاداش دهندهی همهی خوبیهاست.
• عدالت الهی: علم کامل خداوند، مبنای عدالت اوست؛ زیرا هیچ عمل نیک یا بدی بدون حساب و کتاب باقی نمیماند و این خود، انگیزهای برای رعایت تقوا و عدالت در زندگی است.
• توحید و عظمت خدا: این آیه، جلوهای از عظمت و کمال خداوند است که علم او بر همه چیز احاطه دارد و هیچ نقص و محدودیتی در ذات او راه ندارد. این شناخت، ایمان و محبت انسان را به پروردگارش افزایش میدهد.