سوره آل عمران — آيت 5

1) لفظن جي معنيٰ:

• إِنَّ اللَّهَ: بيشڪ الله (الله جو نالو، جيڪو هر شيءِ تي غالب ۽ حڪمران آهي).
• لَا يَخْفَىٰ عَلَيْهِ: کانسندس ڪجهه لڪل ناهي، يعني سندس علم کان ڪا به شيءِ ڳجهي ناهي رهندي.
• شَيْءٌ: ڪا به شيءِ، ڪو به وجود، ڪجهه به هجي.
• فِي الْأَرْضِ: زمين ۾، يعني هيٺين دنيا ۾.
• وَلَا فِي السَّمَاءِ: ۽ نه آسمان ۾، يعني مٿين جهان ۾.

2) آيت جي تفسير:

بيشڪ الله تعاليٰ جو علم هر شيءِ تي مڪمل طور تي محيط آهي. زمين ۾ جيڪا به شيءِ آهي، ڪا به اهڙي ناهي جيڪا سندس علم کان لڪل هجي، ۽ نه آسمانن ۾ ڪا اهڙي شيءِ آهي جيڪا سندس ڄاڻ کان ڳجهي رهي. ڪنهن شيءِ جو ننڍو هجڻ يا وڏو هجڻ، ظاهر هجڻ يا ڳجهو هجڻ، سندس علم ۾ ڪو به فرق نه ٿو وجهي. هو هر شيءِ کي سندس ظاهري ۽ باطني حالتن سميت چڱي طرح ڄاڻي ٿو. زمين ۽ آسمان جو ذڪر ان ڪري ڪيو ويو آهي ته اهي سڀني مخلوقات جا جاءِ ۽ مرڪز آهن، يعني جيڪي به زمين ۾ آهي ۽ جيڪي به آسمان ۾ آهي، سڀ سندس علم ۾ شامل آهن. ڪابه شيءِ سندس ادراڪ ۽ ڄاڻ کان ٻاهر ناهي.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• الله تعاليٰ جو علم مڪمل ۽ بيحد آهي، هو هر ننڍي ۽ وڏي شيءِ کي ڄاڻي ٿو، جنهن سان انسان جي دل ۾ الله جي عظمت ۽ سندس قدرت جو يقين وڌي ٿو.
• هي آيت انسان کي اهو سبق ڏئي ٿي ته هو هميشه نيڪ عمل ڪري ۽ برائي کان پري رهي، ڇاڪاڻ ته ڪجهه به الله کان لڪل ناهي، نه ڪو ڳجهو عمل ۽ نه ڪا لڪل نيت.
• الله جي علم تي ايمان آڻڻ سان انسان کي تسلي ۽ اطمينان حاصل ٿئي ٿو ته ظالم کان بدلو ضرور ورتو ويندو ۽ مظلوم جي مدد ٿيندي، ڇاڪاڻ ته الله هر شيءِ کي ڏسي ۽ ڄاڻي ٿو.
• هي آيت اسان کي الله سان سچي محبت ۽ سندس حضور ۾ عاجزي اختيار ڪرڻ جي ترغيب ڏئي ٿي، ڇاڪاڻ ته جڏهن اسان کي خبر هجي ته الله اسان جي هر حالت کي ڄاڻي ٿو، ته پوءِ اسان سندس رضا لاءِ نيڪ ڪم ڪرڻ ۾ دلچسپي وٺنداسين.
• قرآن مجيد جي هن مختصر آيت ۾ الله جي علم جي وسعت بيان ڪئي وئي آهي، جيڪا اسان کي قرآن جي حڪمت ۽ سندس ڪلام جي عظمت ڏانهن راغب ڪري ٿي.