سوره احزاب — آیه 68

معانی کلمات:

• ضِعْفَیْنِ: دو برابر، دو چندان.
• الْعَنْهُمْ: آنان را از رحمت خود دور کن.
• لَعْنًا کَبِیرًا: لعنتی بزرگ و فراوان (یا لعنتی سخت و شدید).

تفسیر آیه:

این آیه ادامهی سخنان کافران در روز قیامت است. آنان پس از آنکه در آتش دوزخ گرفتار میشوند و رهبران و بزرگان خود را میبینند که آنان را به گمراهی کشاندهاند، رو به پروردگار میکنند و میگویند: «پروردگارا! این رهبران و کسانی که ما را گمراه کردند، عذابی دو برابر عذاب ما به آنان بده؛ زیرا آنان هم خود گمراه شدند و هم ما را گمراه کردند. پس سزاوارند که عذابشان دو چندان باشد. و آنان را به شدت از رحمت خود دور کن و لعنتی بزرگ بر آنان بفرست.»

این درخواست نشان میدهد که در روز قیامت، پیروان گمراه از رهبران گمراه خود بیزاری میجویند و بر آنان لعنت میفرستند، چنانکه در آیات دیگر قرآن نیز آمده است که پیروان میگویند: «پروردگارا، اینان ما را گمراه کردند؛ پس عذابشان را دو چندان کن.» (اعراف: ۳۸)

فواید و پیامهای آیه:

1. مسئولیت رهبران و بزرگان: کسانی که دیگران را به گمراهی میکشانند، گناه خود و گناه کسانی که از آنان پیروی کردهاند را بر دوش میکشند و عذابشان در قیامت مضاعف خواهد بود. پس هر کس در هر جایگاهی که هست، باید مراقب باشد که دیگران را به بیراهه نکشاند.
2. هشدار به پیروان: انسان نباید کورکورانه از هر کسی پیروی کند؛ بلکه باید حق را بپذیرد و از هر کس که او را به سوی خدا و رسول دعوت میکند، پیروی کند. پیروی از رهبران گمراه، انسان را به عذاب ابدی دچار میکند.
3. عدالت الهی: خداوند در قیامت چنان عادلانه رفتار میکند که حتی کافران نیز عدالت او را میپذیرند و درخواست عذاب بیشتر برای گمراهکنندگان خود میکنند. این نشان میدهد که هیچ ظلمی در قیامت رخ نمیدهد و هر کس به سزای عمل خود میرسد.
4. دوری از رحمت الهی: لعنت خداوند به معنای محرومیت کامل از رحمت اوست. این هشدار بزرگی است که انسان با گمراه کردن دیگران، خود را از رحمت الهی محروم میکند و سزاوار خشم و غضب خداوند میشود.
5. اهمیت هدایتگری: این آیه به ما میآموزد که اگر کسی دیگران را به راه راست هدایت کند، پاداشی برابر با پاداش آنان خواهد داشت (چنانکه در حدیث آمده است)، و در مقابل، کسی که دیگران را گمراه کند، عذابی مضاعف خواهد داشت. پس بهترین کار، دعوت به خیر و هدایت است.