Fotir surasi — Oyat 22

So‘zlarning ma’nolari:

• الأحياء – tiriklar, ya’ni imonlilar.
• الأموات – o‘liklar, ya’ni kofirlar.
• يُسْمِعُ – eshittiradi, ya’ni hidoyat eshittirishini nazarda tutadi.
• بِمُسْمِعٍ – eshittira oluvchi emassan.
• القبور – qabrlar, ya’ni o‘liklar joylashgan joylar.

Tafsir:

Alloh taolo bu oyatda mo‘minlar bilan kofirlar hech qachon baravar bo‘la olmasligini bayon qilmoqda. Xuddi tiriklar bilan o‘liklar teng bo‘lmaganidek, iymon bilan yuragi tirik bo‘lgan mo‘minlar ham, kufr tufayli qalbi o‘lik bo‘lgan kofirlar ham baravar emasdir. Shuningdek, go‘yo ko‘r odam bilan ko‘zi ochiq odam, zulmat bilan yorug‘lik, salqin soya bilan jazirama issiq qanday teng bo‘lmasa, haqni ko‘rib, unga ergashgan bilan haqdan yuz o‘girgan ham teng bo‘lmaydi.

So‘ngra Alloh taolo o‘z hikmatini bayon qilib: “Albatta, Alloh xohlagan kishiga hidoyat eshittirishini nasib qiladi”, deydi. Ya’ni, Alloh kimni iymon keltirishini iroda qilsa, uning qalbiga haqni tushunish va qabul qilish quvvatini beradi. Ammo siz, ey Muhammad alayhissalom, qabrlardagi o‘liklarga ovozingizni eshittira olmaganingizdek, qalblari o‘lib, kufrga botgan kofirlarga ham hidoyat eshittira olmaysiz. Chunki ular o‘z qalblari bilan haqni tinglashdan bosh tortganlar, xuddi o‘liklar kabi foydasiz holga kelganlar.

Bu yerda Alloh taolo kofirlarni qabrdagi o‘liklarga o‘xshatib, ularning hidoyatdan mahrum bo‘lishlarini, Payg‘ambar alayhissalomning ularni iymonga keltira olmasligini ta’kidlamoqda. Chunki ularning qalblari o‘lik, eshitishlari esa foydasizdir. Payg‘ambar alayhissalomning vazifasi faqat ogohlantirish va xushxabar berishdir, hidoyat berish esa faqat Allohning qo‘lidadir.

Foydalar:

• Mo‘min bilan kofir, haq bilan botil hech qachon teng bo‘la olmaydi. Bu adolat va haqiqatning o‘lchovidir.
• Hidoyat berish faqat Allohning ixtiyorida ekanini bilish, insonni kamtarlikka va faqat Allohdan yordam so‘rashga yetaklaydi.
• Payg‘ambar alayhissalomning vazifasi yetkazish ekanini anglash, bizga ham da’vatda sabr va to‘g‘ri yo‘lni ko‘rsatadi.
• Qalbi o‘lgan insonlarga nasihat foyda bermasligini bilish, bizni o‘z qalbimizni tirik saqlashga va doimo iymonni mustahkamlashga chorlaydi.
• Ushbu oyat musulmonlarga Allohning rahmati va hikmatini eslatadi: kimki Alloh xohlasa, uni hidoyat qiladi, demak, biz ham doimo Allohdan hidoyat so‘rashimiz lozim.