سوره صافات — آیه 65

معانی کلمات:

• طَلْعُهَا: ثمره و میوه آن درخت (که در روایات به «زقّوم» معروف است).
• رُءُوسُ الشَّیَاطِینِ: سرهای شیاطین؛ تشبیهی برای زشتی و قباحت منظر.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، حال درخت زقّوم را که در قعر جهنم میروید، بیان میکند و میفرماید: میوه و ثمره این درخت آنقدر زشت و نفرتانگیز است که گویی سرهای شیاطین است. این تشبیه، نه برای تعیین شکل واقعی شیاطین، بلکه برای نشان دادن نهایت قباحت و وحشتناکی آن است؛ زیرا شیاطین در تصور مردم، موجوداتی زشت و ترسناکاند و این میوه نیز به همان اندازه زشت و هولناک است. قبح ظاهری این ثمره، نشانهای بر خباثت باطنی و طعم ناپسند آن است؛ چنانکه در آیات دیگر، جهنمیان از آن میخورند و شکمهای خود را پر میکنند و سپس آبی جوشان و سوزان مینوشند که عذابشان را تکمیل میکند. این توصیف هولناک، برای هشدار به مشرکان و گناهکاران است که اگر در دنیا از لذتهای حرام و شرک دست برندارند، در آخرت با چنین عذاب دردناکی روبهرو خواهند شد.

فواید و پیامهای آیه:

• این آیه، پرده از حقیقت عذاب آخرت برمیدارد و انسان را به اندیشه درباره عواقب اعمالش وا میدارد؛ تا پیش از فرا رسیدن آن روز، توبه کند و به راه حق بازگردد.
• زشتی و خباثت گناه و شرک، در آخرت به شکلی محسوس و وحشتناک تجسم مییابد؛ پس هر کس در دنیا از زشتیهای اخلاقی و اعتقادی دوری کند، از چنین سرنوشتی رهایی مییابد.
• قرآن با بیان این تصاویر تکاندهنده، رحمت الهی را نیز یادآور میشود؛ زیرا هشدارهای صریح، فرصتی برای اصلاح و نجات از آتش است و مؤمن را به شکرگزاری از نعمت هدایت و ایمان ترغیب میکند.