زخرف سۈرىسى — ئايەت 20

1) لۇغەت ئىزاھاتى:

• لَوْ شَاءَ الرَّحْمَٰنُ: ئەگەر مېھرىبان ئاللاھ خالىسا ئىدى.
• مَا عَبَدْنَاهُم: بىز ئۇلارغا (پەرىشتىلەرگە ۋە باشقا بۇتلارغا) چوقۇنماس ئىدۇق.
• يَخْرُصُونَ: ئۇلار پەقەت يالغان سۆزلەيدۇ، ئاساسسىز گەپ قىلىدۇ.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى:

بۇ ئايەتتە ئاللاھ تائالا مۇشرىكلارنىڭ باتىل باھانىسىنى ئاشكارىلايدۇ. ئۇلار: «ئەگەر مېھرىبان ئاللاھ بىزنىڭ پەرىشتىلەرگە ۋە بۇتلارغا چوقۇنۇشىمىزنى خالىمىسا ئىدى، بىز ئۇلارغا ھەرگىز چوقۇنماس ئىدۇق» دېيىشتى. ئۇلار بۇ سۆزى بىلەن تەقدىرنى باھانە قىلىپ، ئۆزلىرىنىڭ شىرك قىلغانلىقىنى ئاقلىماقچى بولۇشتى. ئەمما بۇ ئىنتايىن خاتا ۋە ئاساسسىز بىر باھانىدۇر. چۈنكى ئاللاھ تائالا پەيغەمبەرلەرنى ئەۋەتىپ، كىتابلارنى نازىل قىلىپ، بەندىلەرگە ھۆججەتنى تولۇق بايان قىلدى. پەيغەمبەرلەر ئۇلارنى ئاگاھلاندۇرۇپ، توغرا يولنى كۆرسەتكەندىن كېيىن، ئۇلارنىڭ تەقدىرنى باھانە قىلىشى پۈتۈنلەي باتىل بولىدۇ. ئاللاھ تائالا ئۇلارغا ئىرادە ۋە ئىختىيار بەرگەن، شۇنداقلا پەيغەمبەرلەر ئارقىلىق ھەقىقەتنى ئېنىق بايان قىلغان. شۇڭا ئۇلارنىڭ «ئاللاھ خالىمىسا چوقۇنماس ئىدۇق» دېگەن سۆزى پەقەت بىر يالغان ۋە ئاساسسىز دەۋادۇر.

ئاللاھ تائالا: «ئۇلارنىڭ بۇ سۆزىگە ھېچقانداق ئىلمىي ئاساس يوق، ئۇلار پەقەت يالغان سۆزلەيدۇ» دەپ بايان قىلىدۇ. يەنى ئۇلارنىڭ قولىدا ھېچقانداق دەلىل-ئىسپات يوق، پەقەت گۇمان ۋە ئويدۇرمىگە تايىنىدۇ. ئۇلار ئاللاھنىڭ رازىلىقىنى ۋە ئىرادىسىنى بىلمەيدۇ، بەلكى ئۆزلىرىنىڭ ناچار ئەمەلىنى ئاقلاش ئۈچۈن يالغان سۆزلەرنى توقۇيدۇ.

بۇ ئايەتتىن ئىبرەت شۇكى: ئىنسان ئۆز ئەمەلىنىڭ مەسئۇلىيىتىنى ھېچقانداق باھانە بىلەن زىممىسىدىن ساقىت قىلالمايدۇ. ئاللاھ تائالا ھەر بىر ئىنسانغا ئەقىل ۋە ئىرادە بەرگەن، شۇنداقلا پەيغەمبەرلەر ئارقىلىق ھەقىقەتنى ئېنىق بايان قىلغان. شۇڭا ھەر بىر ئادەم ئۆز ئىختىيارى بىلەن توغرا يولنى تاللىشى كېرەك. ئاللاھ تائالا بىزنى ھەقىقەتنى چۈشىنىپ، ئۇنىڭغا ئەمەل قىلىدىغان، باتىل باھانىلەرگە ئالدانمايدىغان سەمىمىي بەندىلەر قىلسۇن.