Zuxruf surasi — Oyat 20

Kalimalarning ma'nolari:

• Yaxrusun (يَخْرُصُونَ): yolg'on gapirishadi, taxmin qilishadi, asossiz da'vo qilishadi.

Tafsir:

Mushriklar (Qurayshning Allohga shirk keltiruvchilari) o'zlarining gunohlarini oqlash uchun taqdirni bahona qilib: "Agar Rahmon (Alloh) xohlaganida, biz ularni (ya'ni, farishtalarni yoki butlarni) ibodat qilmagan bo'lardik", deyishdi. Ular bu so'zlari bilan: "Alloh bizning shu qilmishimizni xohlamaganida, bizni bunga majbur qilmas edi yoki bizni jazolagan bo'lardi", demoqchi bo'lishdi. Bu esa ularning batil va asossiz bahonasidir. Chunki Alloh taolo bandalariga hujjatni payg'ambarlar yuborish va kitoblar nozil qilish orqali to'liq o'rnatgan. Payg'ambarlar kelib, ularni ogohlantirgandan so'ng, taqdirni bahona qilib, o'z gunohlarini oqlashlari eng batil va eng yolg'on dalildir. Alloh taolo ularning bu da'volarini rad etib: "Ularning bu (aytgan) so'zlari uchun hech qanday ilm (asos) yo'q. Ular faqat yolg'onni taxmin qilmoqdalar, xolos", deydi. Chunki ularning qo'lida Allohdan kelgan hech qanday xabar, hujjat yoki dalil yo'q.

Foydalar:

1. Taqdirni bahona qilib, gunoh va ma'siyatni oqlash — batil yo'ldir. Alloh taolo bandalarga aql, iroda va tanlash erkinligini bergan, shuningdek, ularga payg'ambarlar yuborib, to'g'ri yo'lni ko'rsatgan. Shuning uchun har bir inson o'z qilmishlari uchun mas'uldir.
2. Alloh taolo hech kimni gunohga majburlab qo'ymaydi. Uning taqdiri ilmiy jihatdan hamma narsani o'z ichiga oladi, lekin bu bandaning ixtiyoriy ravishda qilgan ishlariga bahona bo'la olmaydi.
3. Din masalalarida faqat ilm va ishonchli dalilga asoslanish kerak. Taxmin va yolg'on da'volar bilan Allohga nisbatan gapirish — katta gunohdir.
4. Payg'ambarlar kelguniga qadar odamlar uchun uzr yo'q. Alloh taolo hujjatni to'liq o'rnatmaguncha hech kimni jazolamaydi. Bu esa Allohning rahmli va adolatli ekanini ko'rsatadi.
5. Ushbu oyat musulmonlarga o'z e'tiqod va amallarida mustahkam bo'lishni, shirk va batil e'tiqodlardan yiroq yurishni o'rgatadi. Chunki haqiqiy baxt-saodat faqat Allohning irodasiga bo'ysunish va Uning payg'ambarlariga ergashishdadir.