Qof surasi — Oyat 27

Kalimalarning ma'nolari:

• Qarini – uning (insonning) do'sti, ya'ni unga biriktirilgan shayton.
• Aṭgʻoytuhu – uni yoʻldan ozdirdim, haddan oshirdim.
• Ḍalol – adashish, haqiqatdan uzoqlashish.

Tafsir:

Qiyomat kuni, insonning gunohlari hisob-kitob qilinayotganda, uning yonida boʻlgan shayton (qarini) ham keltiriladi. Oʻsha paytda shayton oʻzini oqlab, shunday deydi: "Ey Robbimiz! Men bu insonni zoʻrlab yoʻldan ozdirmadim va unga gunohlarni majburan qildirmadim. Men uni chaqirdim, vasvasaga soldim, lekin u oʻzi ixtiyori bilan menga ergashdi. U haqiqatdan yiroq, adashganlikda chuqur ketgan edi. Men unga faqat yoʻl koʻrsatuvchi (vasvasachi) boʻldim, lekin u oʻz nafsi va xohishlari bilan bu yolgʻon yoʻlni tanladi."

Ya'ni, shayton insonning gunohiga sababchi boʻlganini tan oladi, lekin uni majburlaganini inkor etadi. Insonning oʻzi esa bu vasvasalarga qarshi turishga qodir edi, ammo u ixtiyoriy ravishda shaytonga ergashdi va haqiqatdan uzoqlashdi. Bu yerda shaytonning soʻzi insonning uzrini kesadi va uning gunohi oʻz ixtiyori bilan qilganligi tasdiqlanadi.

Foydalar:

1. Har bir inson oʻz amallariga oʻzi javobgardir. Shayton vasvasasi bahona emas, chunki Alloh taolo har bir insonga aql va iroda bergan.
2. Shayton dushman ekanligini va u har doim odamni yoʻldan ozdirishga harakat qilishini bilishimiz kerak. Shuning uchun undan doim Allohga panoh soʻrash lozim.
3. Bu oyatda adolatning namoyoni koʻrinadi – hech kim boshqasining gunohi uchun jazolanmaydi, har kim oʻz qilmishiga yarasha javob beradi.
4. Inson gunoh qilganda, avvalo oʻz nafsini ayblashi kerak, shaytonni emas. Bu tavba qilishning birinchi shartidir – gunohni oʻz zimmasiga olish.
5. Qiyomat kuni hamma narsa oshkor boʻladi va hech kim yolgʻon bahona bilan qutula olmaydi. Shuning uchun dunyoda toʻgʻri yoʻldan yurish – eng dono ishdir.