سوره نجم — آیه 20

معانی کلمات:

• مَناةَ: نام بت معروفی بود که قبایل هُذَیل و خُزاعه آن را میپرستیدند.
• الثَّالِثَةَ: صفت برای «مناة» است؛ زیرا سومین بت از بتهای سهگانهای بود که مشرکان میپرستیدند.
• الأُخْرَى: در اینجا صفت نکوهش و تحقیر است؛ یعنی بتِ حقیر و پست.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در ادامه سخن درباره بتهای مشرکان، به نام سومین بت یعنی «مناة» اشاره میکند و آن را با وصف «الثالثة الأخری» یعنی «سومین و حقیرترین» توصیف مینماید. این توصیف برای تحقیر و کوچکشمردن این بت است؛ چرا که مشرکان آن را در شمار خدایان خود قرار داده بودند و آن را شریک خدا میپنداشتند. خداوند با این تعبیر، پوچی و بیارزشی این معبودهای ساختگی را آشکار میسازد و به مشرکان میفهماند که این بتها نه تنها شریک خدا نیستند، بلکه از نظر مقام و مرتبه نیز در پایینترین درجه قرار دارند. در حقیقت، این آیه بخشی از استفهام انکاری است که در آیات قبل آمده: «آیا این بتها را دیدهاید که لات و عزّی و منات را میپرستید؟» و با این بیان، بطلان عبادت آنها را اثبات میکند.

فواید و پیامهای آیه:

• این آیه به ما میآموزد که هر معبودی غیر از خدا، هرچند مورد احترام و تقدیس گروهی باشد، در حقیقت پست و بیارزش است و شایسته پرستش نیست.
• توحید و یکتاپرستی، اساس دین اسلام است و هرگونه شرکورزی به هر شکل و با هر نامی، باطل و مردود است.
• خداوند با بیان این آیات، مشرکان را به اندیشه و تفکر دعوت میکند تا درستی یا نادرستی عقاید خود را با عقل و منطق بسنجند و از تقلید کورکورانه از نیاکان دست بردارند.
• این آیه نشان میدهد که قرآن کریم با صراحت و قاطعیت، باطل را باطل معرفی میکند و از هیچ بت یا معبود ساختگی هراسی ندارد و حق را بدون ملاحظه بیان میدارد.