سوره انعام — آیه 132

معانی کلمات:

• دَرَجَاتٌ: مراتب و درجاتی (چه در پاداش و چه در عذاب) که بر اساس اعمال انسانها تعیین میشود.
• مِمَّا عَمِلُوا: از آنچه انجام دادهاند؛ یعنی به اندازه و متناسب با کارهایشان.
• بِغَافِلٍ: بیخبر و غافل؛ کسی که چیزی از او پنهان بماند.

تفسیر آیه:

برای هر یک از انسانها — چه مؤمن و چه کافر، چه نیکوکار و چه بدکار — درجاتی است که بر اساس اعمالشان تعیین میشود. این درجات یکسان نیست؛ بلکه هر کس به اندازه کارهای خود، پاداش یا کیفر میبیند. کسی که کار نیک بسیار انجام دهد، درجات بلندی در پیشگاه خدا دارد، و کسی که گناه کند، به همان اندازه درجاتش پایین میآید. حتی در میان گناهکاران نیز تفاوت است؛ آنکه گناه کمتری مرتکب شده، عذابش سبکتر است و آنکه گناه بیشتری دارد، عذابش سنگینتر. همچنین در میان نیکوکاران، مقامات متفاوت است؛ نه تابع و نه متبوع، نه پیرو و نه رهبر، هیچکس با دیگری برابر نیست.

سپس خداوند میفرماید: پروردگار تو ای پیامبر، هرگز از آنچه بندگان انجام میدهند غافل نیست. هیچ عمل کوچک یا بزرگی از او پنهان نمیماند؛ نه در آسمانها و نه در زمین. او بر همه چیز آگاه است و تمام اعمال بندگان را میداند و در روز قیامت، پاداش و کیفر دقیق و عادلانهای به هر کس خواهد داد.

فواید و پیامهای آیه:

• عدالت الهی اقتضا میکند که هر کس دقیقاً به اندازه عمل خود نتیجه بگیرد؛ نه کمتر و نه بیشتر. این مژدهای برای نیکوکاران است که زحماتشان هرگز ضایع نمیشود.
• آگاهی از اینکه خداوند بر همه اعمال ما نظارت دارد، انسان را به مراقبت از رفتار و کردارش دعوت میکند و او را از گناه بازمیدارد.
• این آیه امید را در دل مؤمنان زنده میکند که حتی اگر کسی از کار نیک آنها خبر نداشته باشد، خداوند میداند و پاداش کامل عطا میکند.
• تفاوت در درجات، نشانه حکمت الهی است که هر کس را به اندازه تلاش و نیتش ارزشگذاری میکند؛ پس هیچکس نباید به دیگری نگاه تحقیرآمیز داشته باشد، بلکه باید در رقابت نیکیها بکوشد.