A'rof surasi — Oyat 13

Kalimalarning ma'nolari:

• Fahbit: Pastga tush, tushib ket.
• Fama yakunu laka: Senga bo'lmaydi, senga munosib emas, senga joiz emas.
• Tatakabbara: Kibr qilmoq, o'zini katta olmoq, takabburlik qilmoq.
• As-sog'irin: Xor-zor bo'lganlar, haqirlanganlar, past darajaga tushirilganlar.

Tafsir:

Alloh taolo Iblisga shunday dedi: "Sen jannatdan pastga tush! Chunki jannat Allohga itoat qiluvchi, pokiza bandalarning makonidir. Senga u yyerda kibr-u havo qilish, o'zingni katta tutish va Allohning amriga xilof ish qilish munosib emas. Jannat – bu kibr-u tavoze' qilmaydigan, faqat Allohga bo'ysunadigan solih bandalar uchundir. Sen o'zingni Odamdan ustun deb bilding-u, lekin aslida sen haqir-u xor bo'lganlardansan. Bas, jannatdan chiqib ket! Sen endi jannat ahli emassan, balki la'natlangan, xor-zor qilinganlardansan."

Iblis o'zining kibr-u tako'burlik qilgani, Odam alayhissalomga sajda qilishdan bosh tortgani uchun Allohning rahmatidan quvildi va jannatdan haydaldi. U o'zini Odamdan afzal deb hisobladi, lekin Alloh uning bu da'vosini botil qildi va uni eng past darajaga tushirdi. Bu bilan Alloh taolo kibr-u havoning oxiri xorlik ekanligini, tavoze' va itoatning esa izzat-e'tibor keltirishini bayon qildi.

Foydalar:

• Kibr-u havo – insonni halokatga yetaklovchi eng katta illatlardan biridir. Iblisning jannatdan quvilishiga aynan uning kibr-u tako'burlik qilgani sabab bo'ldi. Demak, har bir musulmon kibrdan qattiq hazar qilishi, o'zini hech qachon boshqalardan ustun qo'ymasligi lozim.
• Jannat – bu pokiza qalblar, xolis itoatkorlar makonidir. U yyerda kibr-u havo, hasad, g'urur kabi illatlar uchun o'rin yo'q. Shuning uchun jannatga kirishni istagan kishi bu illatlardan poklanishi kerak.
• Alloh taolo o'z bandalarining qadrini ularning nasl-nasabiga, mol-mulkiga yoki suratiga qarab emas, balki taqvo va itoatiga qarab belgilaydi. Iblisning "men undan yaxshiroqman" degan da'vosi rad etildi va u xor-zor bo'ldi. Bu esa musulmonlarga o'rnak bo'ladigan saboqdir: hech kim o'zini boshqalardan afzal deb hisoblamasligi kerak.
• Allohning amriga bo'ysunmaslik va undan yuz o'girish – insonni dunyoda ham, oxiratda ham xorlikka yetaklaydi. Aksincha, Allohga itoat qilish va Uning amrlariga bo'ysunish – izzat va saodat manbaidir.