سوره اعراف — آیه 165

معانی کلمات:

• نَسُوا: ترک کردند، رها کردند (نه فراموشی ذهنی، بلکه ترک عملی و بیتوجهی).
• ذُکِّرُوا بِهِ: آنچه بدان پند داده شده بودند؛ یعنی نهی از صید ماهی در روز شنبه.
• السُّوء: گناه و معصیت، در اینجا منظور صید ماهی در روز سبت است.
• بَئِیس: عذاب سخت و شدید، همراه با ذلت و خواری.
• یَفْسُقُونَ: خارج شدن از طاعت خداوند و اصرار بر گناه.

تفسیر آیه:

هنگامی که گروه متجاوز از بنیاسرائیل، پند و اندرزهایی را که به آنها داده شده بود ترک کردند و به آن عمل نکردند و همچنان بر گناه خود اصرار ورزیدند و دست از صید ماهی در روز شنبه برنداشتند، خداوند کسانی را که امر به معروف و نهی از منکر میکردند و دیگران را از این گناه بازمیداشتند، نجات داد و از عذاب رهایی بخشید. اما ستمگرانی را که با تجاوز از حدود الهی مرتکب گناه شده بودند، به عذابی سخت و دردناک گرفتار کرد؛ عذابی که نتیجه مستقیم فسق و نافرمانی آنان بود و به سبب خروجشان از طاعت الهی و پافشاری بر معصیت، بر آنان نازل شد.

فواید و درسهای آیه:

• اهمیت امر به معروف و نهی از منکر: این آیه نشان میدهد که امر به معروف و نهی از منکر، نهتنها وظیفهای شرعی است، بلکه عامل نجات از عذاب الهی است. کسانی که در برابر گناه سکوت نمیکنند و دیگران را به خیر دعوت میکنند، مشمول رحمت و نجات خداوند میشوند.
• مسئولیت اجتماعی مسلمانان: هر فرد مسلمان در برابر جامعه خود مسئول است و نباید نسبت به گناهان بیتفاوت باشد. بیتفاوتی در برابر معصیت، جامعه را به سمت نابودی سوق میدهد.
• سنت الهی در نجات نیکوکاران و هلاکت گناهکاران: خداوند همیشه نیکوکاران را نجات میدهد و ستمگران را به سزای اعمالشان میرساند. این سنت الهی در طول تاریخ تکرار شده است و نشانه عدالت خداوند است.
• عاقبت اصرار بر گناه: اصرار بر گناه و نپذیرفتن پند و اندرز، انسان را به عذاب سختی دچار میکند. بنابراین، انسان باید همواره آماده پذیرش حق باشد و از لجاجت و سرکشی بپرهیزد.
• رحمت الهی برای توبهکنندگان: هرچند عذاب الهی برای گناهکاران حتمی است، اما درهای توبه همیشه باز است و کسانی که پیش از نزول عذاب توبه کنند، مشمول رحمت خداوند خواهند شد.