سوره انفال — آیه 23

معانی کلمات:

• «لَأَسْمَعَهُمْ»: به آنان میشنواند (شنوانیدنِ تفهّم و پذیرش).
• «لَتَوَلَّوا»: روی میگردانیدند (از حق).
• «مُعْرِضُونَ»: رویگردانان، کسانی که با اعراض و بیاعتنایی از حق دوری میکنند.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه به پیامبرش دلجویی میکند و حقیقت حال مشرکانِ عنود را روشن میسازد. میفرماید: اگر خداوند در این کافران و منکران، خیری — یعنی آمادگی برای پذیرش حق یا اندک گرایشی به ایمان — میدانست، قطعاً آنان را به گونهای میشنوانید که سخن حق را درک کنند و حجتهای الهی را بفهمند. اما چون علم ازلی او بر این تعلق گرفته که در وجودشان هیچ خیر و شایستگیای نیست و ایمان نخواهند آورد، آنان را به حال خود رها کرد و به گوششان نرساند. و اگر فرضاً به آنان بشنواند — با اینکه علم دارد در آنها خیری نیست — باز هم از سرِ عناد و لجاجت، پس از فهمیدن حق، روی برمیگردانند و در حالی که از آن اعراض میکنند، ایمان نمیآورند. این آیه نشان میدهد که هدایت و توفیق، تنها به علم و اراده الهی وابسته است و کسی که خداوند خیری در او نیابد، هیچ وسیلهای او را به راه نمیآورد.

فواید و پیامهای آیه:

• علم خداوند به باطن بندگان، مبنای هدایت و گمراهی است؛ پس سعادت واقعی در گرو پاکی درون و آمادگی برای پذیرش حق است.
• عناد و لجاجت در برابر حق، بزرگترین مانع هدایت است؛ حتی اگر معجزات و دلایل روشن ارائه شود، کسی که قلبش را بسته باشد، بهرهای نمیبرد.
• این آیه تسلای خاطر برای مؤمنان و دلداری برای پیامبر است که نگران ایمان نیاوردن کافران نباشند؛ زیرا هدایت تنها به دست خداست و او حکیمانه عمل میکند.
• انسان باید همواره در خود خیر و شایستگی را تقویت کند و از خداوند بخواهد که او را از کسانی قرار دهد که در آنان خیر میداند و توفیق شنیدن و پذیرش حق را نصیبش گرداند.