سوره انفال — آیه 22

معانی کلمات:

• الصُّمّ: جمع «أصم»، به معنای کسانی که گوشهایشان از شنیدن حق ناشنوا است.
• البُکْم: جمع «أبکم»، به معنای کسانی که زبانشان از گفتن حق گنگ است.
• الدَّوَابّ: جنبندگان و موجوداتی که روی زمین راه میروند.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، بدترین جنبندگان روی زمین را معرفی میکند و میفرماید: همانا بدترین جنبندگان نزد خدا، کسانی هستند که از شنیدن حق کرند و از گفتن حق لال. اینان کسانی هستند که عقل خود را در راه درک اوامر و نواهی الهی به کار نمیگیرند و از آن استفاده نمیکنند. آنان بهگونهایاند که گوشهایشان از شنیدن آیات قرآن و موعظهها بسته شده و زبانشان از اقرار به حق و دعوت به آن گنگ است. اینها نه تنها از شنیدن حق بهرهای نمیبرند، بلکه عقل خود را نیز در مسیر هدایت به کار نمیگیرند و مانند چهارپایان بلکه گمراهتر از آنها هستند. این توصیف، هشدار شدیدی به کسانی است که در برابر حق تسلیم نمیشوند و با وجود داشتن ابزار شناخت، از آن استفاده نمیکنند.

فواید و پیامهای آیه:

1. ارزش حقیقی انسان به عقل و استفاده درست از آن است؛ کسی که از عقل خود برای درک حق استفاده نکند، از حیوانات نیز پستتر میشود.
2. شنیدن حق به تنهایی کافی نیست، بلکه باید با پذیرش و عمل همراه باشد؛ گوش و زبان نعمتهایی هستند که باید در مسیر بندگی و هدایت به کار گرفته شوند.
3. این آیه انسان را به تفکر و تدبر در آیات الهی دعوت میکند و هشدار میدهد که ناشنوایی و نابینایی دل، انسان را به بدترین جایگاه نزد خدا میرساند.
4. محرومیت از هدایت، نه به دلیل کمبود ابزار، بلکه به دلیل سوء استفاده نکردن از نعمتهای عقل، گوش و زبان است که خداوند به انسان عطا کرده است.