سوره عبس — آیه 17

معانی کلمات:

• قُتِلَ: لعن و هلاک باد بر او، نفرین و اعلام دوری از رحمت خدا.
• الإنسان: در اینجا منظور انسان کافر و ناسپاس است.
• ما أکفره: چه چیز او را به کفر واداشت؟ (تعجب از شدت کفر او).

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه با لحنی توبیخآمیز و ابراز تعجب، انسان کافر و ناسپاس را لعن و نفرین میکند و میفرماید: «مرگ بر این انسان! چه چیزی او را به این حد از کفر و ناسپاسی در برابر پروردگارش کشانده است؟» این تعجب نه از آن روست که خدا از علت کفر او بیخبر است، بلکه برای سرزنش و تحقیر شدید این انسان ناسپاس است که با وجود این همه نعمتهای الهی، باز هم راه کفر و انکار را در پیش گرفته است.

خداوند در ادامه این آیه (در آیات بعدی) به انسان یادآوری میکند که از چه چیز پستی آفریده شده است؛ او را از نطفهای ناچیز و قطرهای آب پست خلق کرده و مراحل رشد و تکامل را برایش مقدر فرموده است. سپس راه خیر و شر را به او نشان داده و او را در انتخاب آزاد گذاشته است. پس از آن مرگ او را مقرر کرده و قبر را جایگاه او قرار داده است و در نهایت، در روز قیامت او را دوباره زنده خواهد کرد تا به حساب اعمالش رسیدگی شود.

با این حال، انسان کافر نه تنها شکر این نعمتها را به جای نیاورده، بلکه به جای ایمان و اطاعت، راه کفر و نافرمانی را برگزیده و فرمانهای پروردگارش را نادیده گرفته است. او به جای آنکه بنده شکرگزار باشد، به انکار و تکذیب روی آورده و خود را مستحق عذاب و لعنت الهی ساخته است.

فواید و پیامهای آیه:

• ناسپاسی در برابر نعمتها، سرآغاز سقوط انسان است: انسان باید همواره به یاد داشته باشد که تمام هستی او و هرچه دارد، از الطاف خداوند است و کفران این نعمتها، انسان را به ورطه هلاکت و دوری از رحمت الهی میکشاند.
• تواضع در برابر خدا، نشانه عقل سلیم است: وقتی انسان به آغاز خلقت خود بنگرد که از نطفهای ناچیز آفریده شده، هرگز دچار غرور و تکبر نمیشود و در برابر خالق خود خاضع و شکرگزار خواهد بود.
• ایمان به معاد، ضامن اصلاح رفتار انسان است: باور به اینکه پس از مرگ، دوباره زنده خواهیم شد و در برابر اعمالمان بازخواست میشویم، انسان را به انجام کارهای نیک و پرهیز از گناه ترغیب میکند و او را از کفر و نافرمانی بازمیدارد.
• رحمت و لطف خداوند بر غضب او پیشی دارد: خداوند با این که انسان ناسپاس را لعن میکند، اما در ادامه با یادآوری نعمتها و بیان راه هدایت، درِ توبه و بازگشت را برای او باز میگذارد و نشان میدهد که او همواره آماده بخشش بندگان توبهکار است.