سوره عبس — آیه 18

### معانی واژگان

• مِنْ أَيِّ شَيْءٍ: از چه چیزی؟ (استفهام برای تعجّب و تنبّه دادن به اصل آفرینش انسان)
• خَلَقَهُ: او را آفرید (ضمیر «ه» به انسان کافر اشاره دارد)

### تفسیر آیه

خداوند متعال در این آیه، انسانِ کافر و سرکش را مورد خطاب و سرزنش قرار میدهد و او را به اندیشه در آغاز آفرینش خود فرا میخواند. میفرماید: «از چه چیزی خداوند او را آفرید؟» این پرسش، پرسشی تعجّبی و توبیخی است؛ یعنی ای انسانِ متکبّر که در برابر پروردگارت کفر میورزی و از فرمانش سرپیچی میکنی، آیا نمیدانی که اصل و ریشهات چه بوده است؟ تو از نطفهای ناچیز و قطرهای آب پست آفریده شدهای که هیچ ارزش و اعتباری نداشت. خداوند تو را از همین مایهی ضعیف و بیارزش آفرید، پس چگونه اینگونه مغرور و خودپسند شدهای و در برابر خالق خود گردنکشی میکنی؟ او که تو را از چنین چیز پستی خلق کرد، قطعاً بر بازگرداندن تو پس از مرگ نیز تواناست. پس شایسته است که انسان به جای تکبّر و کفران، به عظمت خالق خود بیندیشد و در برابر او فروتنی کند و شکرگزار نعمتهای بیپایانش باشد.

### فواید و پیامهای آیه

1. تواضع در برابر خداوند: یادآوری اصل آفرینش انسان از نطفهای ناچیز، انسان را از تکبّر و خودپسندی بازمیدارد و او را به فروتنی در برابر پروردگارش دعوت میکند.
2. شناخت نعمتهای الهی: تأمّل در آفرینش انسان و مراحل رشد او، انسان را به شکرگزاری از نعمتهای بیشمار خداوند وامیدارد و محبّت او را در دل افزایش میدهد.
3. ایمان به معاد: کسی که خداوند او را از نطفهای ضعیف آفرید و به این زیبایی و کمال رساند، قطعاً بر زنده کردن دوبارهی او پس از مرگ نیز تواناست؛ این آیه ایمان به روز رستاخیز را در دل انسان تقویت میکند.
4. پندآموزی از سرگذشت پیشینیان: انسان باید از سرنوشت کسانی که به سبب تکبّر و کفران نعمت، گرفتار عذاب الهی شدند، عبرت بگیرد و راه آنان را در پیش نگیرد.