سوره مطففین — آیه 2

معانی کلمات:

• اکتالوا: پیمانه کردن، کیل گرفتن (از دیگران چیزی را با پیمانه یا ترازو گرفتن).
• علی الناس: از مردم، از جانب مردم.
• یستوفون: حق خود را کامل و تمام میگیرند، بدون هیچ کم و کاست.

تفسیر آیه:

این آیه در ادامهی توصیف حال «مطففین» (کسانی که در پیمانه و وزن کم میگذارند) آمده است. خداوند متعال این گروه را چنین معرفی میکند: آنان کسانی هستند که وقتی از مردم چیزی را به صورت پیمانه یا وزن میگیرند، حق خود را به طور کامل و بدون هیچ نقصی دریافت میکنند و تمام و کمال طلب خود را وصول مینمایند. به عبارت دیگر، در گرفتن حق خود بسیار دقیق و سختگیر هستند و نمیگذارند حتی ذرهای از حقشان کم شود.

اما این رفتار آنان تنها در مورد گرفتن حق خودشان است؛ زیرا در ادامهی آیات (که در آیهی بعد ذکر میشود) میفرماید که وقتی میخواهند به مردم چیزی بدهند یا برای آنان پیمانه کنند، کم میگذارند و حق دیگران را ضایع میکنند. این آیه در واقع پرده از روحیهی خودخواهانه و ظالمانهی آنان برمیدارد: آنان در برابر حقوق خود سختگیر و تمامیتخواهند، اما در برابر حقوق دیگران بیتفاوت و خیانتکار. این رفتار نشاندهندهی انحراف اخلاقی عمیق آنان است که ریشه در دنیاپرستی و عدم ایمان به روز جزا دارد.

فواید و پیامهای آیه:

• عدالت و انصاف در معاملات، از اصول بنیادین اخلاق اسلامی است؛ انسان مؤمن باید همانگونه که بر دریافت حق خود اصرار دارد، در پرداخت حق دیگران نیز کوشا و دقیق باشد.
• این آیه به ما میآموزد که معیار دینداری، تنها عبادت و نماز نیست؛ بلکه رفتار عادلانه در کسب و کار و تعاملات اجتماعی نیز بخش مهمی از ایمان است.
• خداوند متعال بر رفتار انسان در تمام شئون زندگی، حتی در کوچکترین معاملات، آگاه است و هیچ ظلمی را بیپاسخ نمیگذارد؛ این باور، انسان را به رعایت انصاف و پرهیز از کمفروشی و خیانت ترغیب میکند.
• اسلام دینی است که به حقوق مردم اهمیت فوقالعادهای میدهد و سعادت جامعه را در گرو رعایت عدالت و امانتداری در همهی امور میداند؛ این آیه ما را به سوی جامعهای عادلانه و مبتنی بر اعتماد متقابل هدایت میکند.