Аль-Иншикак сүрөсү — Аят 15

1. Аяттагы түшүндүрүүнү талап кылган сөздөр:

• بَلَىٰ (балаа): «Ооба, албетте» деген маанидеги жооп берүүчү сөз. Мунун алдында каапыр адам «кайра тирилтилбейм» деп ойлогону айтылган. Мына ушул сөз ошол терс ойду жокко чыгарып, «жок, сен кайра тирилесиң» деген бекем жооп болуп келет.
• إِنَّ (инна): «Чынында, албетте» деген күчөтүүчү сөз.
• رَبَّهُ (раббаху): «Анын Раббиси» — башкаруучусу, жаратуучусу жана тарбиялоочусу болгон Аллах.
• كَانَ (каана): «Болгон, ээ болгон» деген өткөн чактагы жардамчы этиш.
• بَهِ (бихи): «Ага» деген маанидеги атоочтун ордун билдирүүчү сөз.
• بَصِيرًا (басыйраан): «Көрүүчү, көзөмөлдөөчү, баарын көрүп билүүчү» деген маанидеги Аллахтын ысымдарынын бири.

1. Аяттын түшүндүрмөсү:

Алдыңкы аяттарда каапыр адамга амал китеби артынан берилип, ал өлүмдү чакырып, тозокко кирери айтылган. Ал адам дүйнөдө өзүнүн жакындарынын арасында кубанычта жүрүп, кайра тирилүүнү эч ойлобогон. Ошондо Аллах Таала ушул аят менен ага жооп берип: «Жок, иш сен ойлогондой эмес!» — дейт. Албетте, Аллах аны кайра тирилтип, баштап жараткандай эле кайра жаратат жана кылган иштерине жараша сыйлыгын же жазасын берет. Анткени анын Раббиси ага ар дайым көз салып турган, анын бардык абалын, жашыруун иштерин, ойлорун да көрүп-билүүчү. Ал адамды жараткан күндөн тартып, кайра тирилтип, эсеп-кысап кылган күнгө чейин анын эч бир иши Аллахтан жашыруун эмес. Ошондуктан анын дүйнөдө кылган жакшы-жаман иштеринин баары эсепке алынып, адилеттүү түрдө жообу берилет.

1. Аяттан алынуучу пайдалар жана исламга болгон кызыгууну арттыруучу ойлор:

• Аллахтын көзөмөлү ар дайым бар: Аллах бизди төрөлгөндөн тартып, ар бир кыймыл-аракетибизди, атүгүл жашыруун ойлорубузду да көрүп-билет. Бул бизди жакшылыкка умтулууга, жамандыктан алыс болууга түрткү берет.
• Кайра тирилүү — акыйкат: Каапырлар «өлгөндөн кийин кайра тирилбейбиз» деп ойлошот. Бирок бул аят алардын оюн жокко чыгарып, ар бир адам Аллахтын алдында жооп берерин бекем бекемдейт. Бул бизге жашообуздун максаттуу экенин жана ар бир ишибиз үчүн жооп берерибизди эскертет.
• Аллахтын адилеттиги: Аллах эч кимге зулумдук кылбайт. Ар кимге кылган ишине жараша сыйлык же жаза берет. Бул — адилеттүүлүктүн эң жогорку үлгүсү.
• Ислам — акыйкат дин: Бул аят бизге Исламдын адам баласынын жаратылышына, өлүмдөн кийинки жашоого жана Аллахтын адилеттигине болгон ишенимин ачык көрсөтөт. Ислам адамды жоопкерчиликке чакырып, жакшылыкка үндөйт.
• Үмүт жана коркунуч: Ар бир адам Аллахтын көрүп-билүүчү экенин билсе, жакшылык кылууга умтулат жана жамандыктан коркот. Бул — коомду оңдоп, адамдарды бири-бирине жакшылык кылууга чакырган улуу түрткү.

Ушундайча, бул аят бизди Аллахтын улуулугун, адилеттигин жана ар бир адамдын жоопкерчилигин терең түшүнүүгө чакырат. Ислам — бул акыйкат, адилет жана жоопкерчиликтүү жашоонун жолу.