سوره بروج — آیه 16

معانی کلمات:

• فَعَّالٌ: بسیار انجام‌دهنده، کسی که کارهایش را بدون مانع و بازدارنده انجام می‌دهد.
• لِمَا یُرِیدُ: برای آنچه بخواهد و اراده کند.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، خود را با صفت «فَعَّالٌ لِمَا یُرِیدُ» معرفی می‌کند؛ یعنی او هر چه را اراده کند، بدون هیچ مانع و بازدارنده‌ای انجام می‌دهد. هیچ نیرویی نمی‌تواند در برابر خواست او بایستد و هیچ چیزی از حیطه قدرت و اراده او خارج نیست. این صفت، هم شامل عفو و بخشش گناهان کسانی می‌شود که بخواهد، و هم شامل عقوبت و مجازات کسانی که مستحق عذاب باشند. او در کارهای خود کاملاً مختار و مقتدر است و هیچ‌کس نمی‌تواند او را مجبور کند یا در اراده‌اش خللی وارد سازد. این جمله در ادامه آیات پیشین آمده است که از عظمت انتقام الهی از دشمنانش سخن می‌گوید؛ یعنی همان خدایی که عذابش سخت است و بر تخت باشکوه خود نشسته، در انجام هر کاری که بخواهد — چه عفو و چه عقاب — کاملاً تواناست و هیچ‌چیز او را ناتوان نمی‌سازد.

فواید و پیام‌های آیه:

1. تقویت امید به رحمت الهی: دانستن اینکه خداوند هر چه را بخواهد انجام می‌دهد، به مؤمن امید می‌دهد که اگر خداوند بخواهد، می‌تواند گناهان او را ببخشد و او را مشمول رحمت خود قرار دهد، هر چند گناهانش زیاد باشد.
2. آرامش دل در برابر مشکلات: وقتی بدانیم هیچ اراده‌ای برتر از اراده خداوند نیست، در برابر سختی‌ها و ناملایمات زندگی آرامش می‌یابیم و می‌دانیم که تنها او می‌تواند گره‌گشای کارهای ما باشد.
3. ترغیب به اطاعت و بندگی: شناخت این صفت الهی، انسان را به بندگی و تسلیم در برابر خداوند ترغیب می‌کند؛ زیرا می‌داند که در برابر خدایی قرار دارد که هیچ‌چیز از اراده او خارج نیست و سعادت انسان در گرو پیروی از خواست اوست.
4. خداوند را با این صفت بخوانیم: این آیه به ما می‌آموزد که در دعاها و مناجات خود، خداوند را با این صفت بخوانیم و از او بخواهیم که آنچه را برای ما خیر و صلاح است، اراده و محقق فرماید.