سوره طارق — آیه 5

معانی واژگان:

• «فَلْيَنْظُرْ»: باید بنگرد و تأمل کند (نگاهِ عبرتآموز، نه نگاهِ صرفِ چشمی).
• «مِمَّ»: از چه چیزی (مخفف «مِنْ ما» است).
• «خُلِقَ»: آفریده شده است.

تفسیر آیه:

خداوند در این آیه به انسانِ منکرِ معاد و رستاخیز خطاب میکند و او را به اندیشیدن در آغاز آفرینش خود فرامیخواند تا از این راه، قدرت بیپایان پروردگار را دریابد و بداند که آفرینش دوباره برای او دشوارتر از آفرینش نخستین نیست. انسان باید با دقت بنگرد که از چه چیز پَست و ناچیزی آفریده شده است: از نطفهای که به سرعت در رحم ریخته میشود و از میان پشت مرد و سینه زن بیرون میآید. این آبِ بیرنگ و بیارزش، مبدأ پیدایش موجودی چنین پیچیده و باشکوه است. اگر انسان در این آفرینش نخستین بیندیشد، برایش روشن میشود که خدایی که او را از این قطره ناچیز آفریده، قطعاً بر بازگرداندن او به زندگی پس از مرگ نیز تواناست؛ زیرا آفرینش دوباره، آسانتر از آفرینش نخستین است. پس این تأمل و نظرِ عبرتآموز، هم عظمت قدرت الهی را آشکار میسازد و هم ناتوانی و ضعف انسان را در برابر خالق خویش نمایان میکند.

فواید و پیامهای آیه:

1. شناخت آغاز آفرینش، کلید ایمان به معاد است؛ هر که به خوبی بداند از چه آفریده شده، هرگز در بازگشت دوباره به زندگی تردید نخواهد کرد.
2. انسان با تأمل در آفرینش خود، فروتنی و تواضع را میآموزد و از تکبر و سرکشی بازمیماند؛ چرا که سرچشمه او قطرهای ناچیز بوده است.
3. این آیه دعوتی است به تفکر و خردورزی؛ اسلام دینی است که انسان را به اندیشیدن در آفرینش خویش و جهان پیرامون فرامیخواند تا از این راه به یقین و ایمانی استوار دست یابد.
4. شناخت ضعف و ناتوانی خویش، انسان را به قدرت لایزال الهی پیوند میزند و او را به توکل و امید به رحمت پروردگار سوق میدهد.