سوره یوسف — آیه 16

معانی کلمات:

• عِشَاءً: پایان روز، هنگام شب و اول تاریکی.
• یَبْکُونَ: گریه میکنند (در حالی که در باطن، گریهشان ساختگی بود).

تفسیر آیه:

برادران یوسف پس از آنکه نقشهی شوم خود را عملی کردند و یوسف را در چاه انداختند، هنگام شب و در تاریکیِ اول شب به نزد پدرشان یعقوب بازگشتند. آنان در حالی که ظاهراً گریه میکردند و اشک میریختند، به پدر نشان دادند که از سر اندوه و تأسف برای یوسف بیتاب هستند. اما این گریه، گریهی راستین نبود؛ بلکه تظاهر و بهانهسازی بود تا دل پدر را به رحم آورند و او را از حقیقتِ تلخِ ماجرا غافل کنند. آنان شب را برای این کار برگزیدند تا در تاریکی و سکوت شب، راحتتر بتوانند دروغ خود را پیش ببرند و چهرهی واقعی خود را پنهان کنند. این رفتار، نشاندهندهی نیرنگ و حیلهی آنان در برابر پدری مهربان و دلسوز بود.

فواید و درسها:

• این آیه به ما میآموزد که گریه و ابراز احساسات، همیشه نشانهی صداقت نیست؛ گاهی انسانها برای فریب دیگران از اشک به عنوان ابزاری استفاده میکنند. پس باید در قضاوت دربارهی افراد، هوشیار باشیم و به ظاهرِ حالات آنان بسنده نکنیم.
• همچنین میآموزد که نیرنگ و دروغ، هرچند در ابتدا ممکن است به هدف برسد، اما سرانجامِ آن رسوایی و پشیمانی است؛ چنانکه برادران یوسف بعدها به خطای خود اعتراف کردند و پشیمان شدند.
• از سوی دیگر، این صحنه، صبر و بردباری یعقوب را در برابر مصیبت به تصویر میکشد؛ او با وجود این همه اندوه، به خدا توکل کرد و امید خود را از دست نداد. این برای ما درس است که در سختیها به خدا پناه ببریم و از رحمت او ناامید نشویم.