سوره حجر — آیه 4

معانی کلمات:

• قَریه: شهر یا آبادی
• کِتاب مَعلوم: اجل و زمان معیّن و مشخصشده در علم الهی

تفسیر آیه:

ای پیامبر! مشرکان و کافرانِ طعنهزننده، با تمسخر، نزول عذاب را به شتاب طلب میکنند و میگویند: «پس چرا عذاب الهی بر ما نازل نمیشود؟» در پاسخ به آنان، خداوند متعال این حقیقت را بیان میفرماید که هیچ شهر و آبادیای را به هلاکت و عذاب نرساندهایم، مگر آنکه برای آنان زمان و اجل معیّن و مشخصی در علم خداوند ثبت و مقرر شده باشد. این اجل، نه پیش از موعد خود فرا میرسد و نه به تأخیر میافتد. همانگونه که امتهای پیشین نیز چنین سرنوشتی داشتند و در وقت معین خود، عذاب الهی بر آنان نازل گردید، این قوم نیز اگر بر کفر و تکذیب خود باقی بمانند، به اجل معین خود خواهند رسید و عذاب الهی آنان را فرا خواهد گرفت. بنابراین، عذاب آنان به تأخیر نیفتاده است، بلکه در وقت مقرر خود خواهد آمد و هیچ شتابی در آن راه ندارد.

فواید و پیامهای آیه:

• نزول عذاب و هلاکت اقوام، بر اساس حکمت و عدالت الهی و در زمان معیّن و مقرر انجام میشود، نه بهصورت اتفاقی یا با شتابزدگی.
• تأخیر عذاب برای کافران، نشانه مهلت الهی و فرصت برای توبه و بازگشت است، نه نشانه رضایت یا غفلت خداوند.
• علم خداوند به همه چیز، از جمله زمان دقیق هلاکت هر قوم، احاطه کامل دارد و هیچ چیزی از دایره علم او خارج نیست.
• این آیه مایه تسلیت و آرامش برای مؤمنان است که بدانند وعدههای الهی حق است و دیر یا زود، عذاب بر ظالمان نازل خواهد شد.
• سنت الهی در مورد همه اقوام یکسان است و هیچ قومی از این قانون مستثنا نیست؛ بنابراین، عبرت گرفتن از سرنوشت پیشینیان، راه نجات از عذاب است.