سوره حجر — آیه 5

معانی کلمات:

• تَسْبِقُ: پیشی می‌گیرد، جلو می‌افتد.
• أَجَلَهَا: مدت معیّن و سررسیدِ (زمان مرگ یا هلاکتِ) آن امت.
• یَسْتَأْخِرُونَ: تأخیر می‌کنند، عقب می‌افتند.

تفسیر آیه:

هیچ امتی از امت‌های پیشین نمی‌تواند از اجلِ معیّنِ خود پیشی بگیرد و پیش از موعدِ مقرّر، نابود شود یا بمیرد؛ و نیز نمی‌توانند هنگام فرا رسیدنِ اجلشان، آن را به تأخیر بیندازند و لحظه‌ای دیرتر از وقتِ تعیین‌شده هلاک گردند. همان‌گونه که خداوند برای هر امتی سررسیدی معیّن کرده است، آن سررسید نه جلو می‌افتد و نه عقب می‌ماند. بنابراین، مهلتی که به ظالمان و کافران داده می‌شود، دلیل بر رضایت خداوند از آنان نیست؛ بلکه فرصتی است برای بازگشت و توبه، و چون آن زمان فرا رسد، هیچ نیرویی نمی‌تواند آن را تغییر دهد.

فواید و پیام‌های آیه:

• سنّتِ الهی در مورد همه امت‌ها یکسان و تغییرناپذیر است؛ هیچ‌کس نمی‌تواند از قانونِ قطعی خداوند فرار کند یا آن را به تعویق اندازد.
• مهلت‌دادنِ خداوند به گناهکاران، نشانه‌ی فراموشی یا بی‌اعتنایی او نیست، بلکه فرصتی برای بیداری و اصلاح است؛ پس نباید به تأخیرِ عذاب مغرور شد.
• این آیه انسان را به توکل بر خدا و رهایی از ترسِ آینده دعوت می‌کند؛ زیرا هر چیزی در وقتِ معیّن خود رخ می‌دهد و آرامشِ دل در تسلیم به تقدیر الهی است.
• یادآوریِ اجلِ حتمی، انگیزه‌ای برای عمل صالح و پرهیز از غفلت می‌شود تا انسان لحظه‌ای از هدفِ اصلی زندگی غافل نگردد.