سوره نحل — آیه 55

معانی کلمات:

• لِیَکفُروا: تا کفران کنند و نعمت را نپذیرند.
• بِما آتَیناهُم: به آنچه به آنان دادیم (یعنی نعمتِ رفع بلا و عافیت).
• فَتَمَتَّعوا: پس بهره‌مند شوید و لذت ببرید (تهدید و هشدار است).
• فَسَوفَ تَعلَمون: پس به زودی خواهید دانست (وعید و تهدید).

تفسیر آیه:

این آیه ادامه‌ی سخن خداوند درباره‌ی مشرکان است که هنگام گرفتاری و بلا، خدا را با اخلاص می‌خوانند و از او یاری می‌جویند؛ اما همین که خداوند بلا را از آنان برمی‌دارد و نعمت عافیت و آسایش را به آنان بازمی‌گرداند، ناسپاسی می‌کنند و نعمت را به جای شکر، با کفر و شرک پاسخ می‌دهند. آنان با این کار، نعمت‌های خدا را — به‌ویژه نعمتِ رفعِ گرفتاری — انکار می‌کنند و آن را به بت‌ها و شریک‌های دروغین نسبت می‌دهند. خداوند در این آیه با لحنی تهدیدآمیز به آنان می‌فرماید: «پس بهره‌مند شوید و در لذت‌های زودگذر دنیا غرق باشید؛ اما بدانید که به زودی عاقبت کفر و ناسپاسی خود را خواهید دید.» این جمله، هم هشدار است و هم وعید؛ یعنی آنان در دنیا بهره‌ای کوتاه دارند، اما در آخرت عذاب سختی در انتظارشان است و حتی در دنیا نیز ممکن است عذاب الهی آنان را فراگیرد.

فواید و درس‌های آیه:

1. ناسپاسی در برابر نعمت، نشانه‌ی ضعف ایمان است: انسان مؤمن در سختی به خدا پناه می‌برد و در آسایش نیز شکرگزار اوست؛ اما کسی که تنها در بلا خدا را یاد می‌کند و در راحتی فراموشش می‌کند، ایمانش سست و ناقص است.
2. نعمت‌ها امانت الهی هستند: هر نعمتی — از سلامتی و عافیت تا مال و فرزند — از سوی خداست و باید در مسیر رضای او استفاده شود؛ کفران نعمت، سبب زوال آن می‌شود.
3. تهدید الهی، نشانه‌ی عدالت اوست: خداوند به کسانی که نعمت‌هایش را انکار می‌کنند، مهلت می‌دهد تا بهره‌ی دنیوی را ببرند، اما این مهلت، دامِ تدریجی است و عاقبت آن، عذاب و ندامت است.
4. شکرگزاری، کلید افزایش نعمت است: در برابر نعمت‌های الهی، شکر و بندگی نه‌تنها نعمت را حفظ می‌کند، بلکه آن را افزایش می‌دهد؛ چنانکه خداوند وعده داده است: «لَئِن شَکَرتُم لَأَزیدَنَّکُم» (اگر شکر کنید، نعمت شما را افزون می‌کنم).
5. دنیا محل آزمایش است: بهره‌مندی از لذت‌های دنیوی نباید انسان را فریب دهد؛ زیرا این بهره‌مندی کوتاه و گذراست و سرانجام، حساب و کتابی دقیق در پیش است.