સૂરા અલ-બકરા — આયત 135

૧) શબ્દોના અર્થ:

• هُودًا: યહૂદી ધર્મના અનુયાયીઓ.
• نَصَارَىٰ: ખ્રિસ્તી ધર્મના અનુયાયીઓ.
• تَهْتَدُوا: તમે સત્ય માર્ગ પામો.
• مِلَّةَ: ધર્મ, માર્ગ, જીવન-પદ્ધતિ.
• حَنِيفًا: જે બાતિલ (ખોટા) ધર્મોથી ફરીને સત્ય ધર્મ તરફ વળે, એકનિષ્ઠ એકેશ્વરવાદી.
• مُشْرِكِينَ: મુશરિકો, એટલે કે અલ્લાહ સાથે બીજાને ભાગીદાર ઠેરવનારા.

૨) આયતની તફસીર:

યહૂદીઓએ મુસલમાનોને કહ્યું કે તમે યહૂદી ધર્મ અપનાવો તો હિદાયત (સન્માર્ગ) પામશો, અને ખ્રિસ્તીઓએ પણ એવું જ કહ્યું કે તમે ખ્રિસ્તી ધર્મ અપનાવો તો સન્માર્ગ પામશો. દરેક જૂથ પોતાના ધર્મને જ એકમાત્ર સાચો ધર્મ ગણાવતું હતું અને બીજા બધાને ખોટા માનતું હતું.

આના જવાબમાં અલ્લાહ તઆલાએ પોતાના નબી મુહમ્મદ (સલ્લલ્લાહુ અલયહિ વસલ્લમ) ને કહેવા આદેશ આપ્યો કે તમે એમને કહો: ના, અમે તો યહૂદી કે ખ્રિસ્તી ધર્મ નહીં, પરંતુ ઇબ્રાહીમ (અલયહિસ્સલામ) ના ધર્મને અનુસરીએ છીએ. ઇબ્રાહીમ (અ.સ.) એકનિષ્ઠ એકેશ્વરવાદી હતા, જેઓ દરેક ખોટા ધર્મથી દૂર થઈને સત્ય ધર્મ તરફ વળ્યા હતા. તેઓ મુશરિકોમાંથી ન હતા, એટલે કે તેઓએ કદી પણ અલ્લાહ સાથે કોઈને ભાગીદાર ઠેરવ્યું ન હતું.

આ આયતમાં યહૂદીઓ અને ખ્રિસ્તીઓને ઠપકો આપવામાં આવ્યો છે, કારણ કે તેઓ દાવો કરતા હતા કે અમે ઇબ્રાહીમ (અ.સ.) ના ધર્મ પર છીએ, જ્યારે કે તેઓ શિર્ક (અલ્લાહ સાથે ભાગીદાર ઠેરવવું) માં પડેલા હતા. ઇબ્રાહીમ (અ.સ.) નો ધર્મ તો શુદ્ધ એકેશ્વરવાદ હતો, જેમાં કોઈ પણ પ્રકારનો શિર્ક ન હતો. આમ, અલ્લાહ તઆલાએ મુસલમાનોને સાચા ઈમાનનો માર્ગ શીખવ્યો, જે ઇબ્રાહીમ (અ.સ.) નો માર્ગ છે — શુદ્ધ તૌહીદ (એકેશ્વરવાદ) નો માર્ગ.

૩) આયતમાંથી મળતા ફાયદા અને શીખ:

• સાચો ધર્મ એક જ છે: દરેક જૂથ પોતાના ધર્મને સાચો કહેતું હતું, પરંતુ અલ્લાહે સ્પષ્ટ કરી દીધું કે સાચો માર્ગ ઇબ્રાહીમ (અ.સ.) નો માર્ગ છે — શુદ્ધ એકેશ્વરવાદ.
• ઇબ્રાહીમ (અ.સ.) નો ધર્મ શિર્કથી પાક છે: ઇસ્લામ એ ઇબ્રાહીમ (અ.સ.) ના ધર્મનું પુનરુજ્જીવન છે, જેમાં અલ્લાહ સિવાય કોઈની ઇબાદત નથી.
• હિદાયત ફક્ત અલ્લાહ તરફથી છે: કોઈ જૂથ કે ધર્મ પોતાના દાવા દ્વારા હિદાયત આપી શકતું નથી; હિદાયત તો અલ્લાહ તઆલા