سوره بقره — آیه 95

معانی کلمات:

• تَمَنَّوْهُ: آرزوی آن را کنند (یعنی آرزوی مرگ را).
• قَدَّمَتْ أَیْدِیهِمْ: آنچه دستهایشان از پیش فرستاده است؛ کنایه از اعمال و کردارشان.
• عَلِیمٌ: بسیار دانا و آگاه.
• الظَّالِمِینَ: ستمکاران (کسانی که با کفر و تکذیب، بر خود و دیگران ستم روا داشتند).

تفسیر آیه:

خداوند متعال پس از آنکه در آیه پیشین، یهودیان را به آرزوی مرگ دعوت کرد (تا صدق پیامبر اسلام صلیاللهعلیهوسلم روشن شود)، در این آیه میفرماید: آنان هرگز این آرزو را نخواهند کرد و به هیچ وجه مرگ را طلب نخواهند نمود. دلیل این امر روشن است؛ زیرا آنها به دروغگویی و افترای خود آگاهاند و میدانند که اگر بمیرند، با چه اعمال زشتی در پیشگاه الهی حاضر خواهند شد. آنان در طول زندگی خود مرتکب کفر به خدا، تکذیب پیامبران، تحریف کتب آسمانی و انواع گناهان و ستمکاریها شدهاند؛ همین اعمال ناپسند که همچون بار سنگینی بر دوش آنان است، مانع از آن میشود که آرزوی مرگ کنند، چرا که از عاقبت شوم خود هراسناکاند. تعبیر «قَدَّمَتْ أَیْدِیهِمْ» (آنچه دستهایشان پیش فرستاده) اشاره به این دارد که بیشترِ جرمها و جنایتهای آدمی با دست انجام میشود، بنابراین اعمالشان را به دستها نسبت داده است. در پایان، خداوند میفرماید: «و خداوند به ستمکاران داناست»؛ این جمله تهدیدی شدید برای آنان است، یعنی خداوند از همه ظلمها و کفرهای آنان آگاه است و هیچچیز از علم او پنهان نمیماند و بهزودی سزای اعمالشان را خواهد داد.

فواید و پیامهای آیه:

1. آگاهی از اعمال، مانع آرزوی مرگ است: انسانِ گناهکار که از عاقبت کار خود میترسد، هرگز مرگ را طلب نمیکند؛ پس مومن باید همواره مراقب اعمال خود باشد تا از مرگ نهراسد و با آرامش به دیدار پروردگار بشتابد.
2. نسبت دادن اعمال به دستها: این تعبیر زیبای قرآنی به ما میآموزد که اعضای بدن ما شاهد و گواه اعمال ما هستند و هر کاری که با دستان خود انجام میدهیم، در نامه اعمال ما ثبت میشود؛ پس باید مراقب باشیم دستانمان را در چه راهی به کار میگیریم.
3. علم فراگیر خداوند: خداوند به تمام ظلمها و ستمکاریهای انسانها آگاه است و هیچ عملی از او پنهان نمیماند؛ این آگاهی، هم مایه تسلی برای مظلومان است و هم هشداری جدی برای ظالمان که بدانند از کیفر الهی گریزی ندارند.
4. صداقت پیامبر اسلام (ص): این آیه نشان میدهد که یهودیان با وجود ادعاهایشان، از روی علم و آگاهی، پیامبر اسلام را تصدیق نمیکردند و همین لجاجت و عناد، دلیل بر حقانیت آن حضرت و ناحقی آنان است.