سوره انبیا — آیه 111

معانی کلمات:

• أدری: میدانم، آگاهم.
• فتنة: آزمایش و ابتلا.
• متاع: بهرهمندی و برخورداری.
• حین: زمان معین و پایانِ اجل.

تفسیر آیه:

پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) در این آیه خطاب به کافران و مشرکانی که با تمسخر، عذاب الهی را به شتاب میخواستند، میفرماید: من نمیدانم شاید این تأخیر عذاب که شما خواستار آن هستید، برای شما آزمایش و امتحانی از سوی خداوند باشد، نه نشانهی رضایت او. خداوند شما را مهلت داده و در دنیا بهرهمند میسازد تا روشن شود آیا ایمان میآورید یا بر کفر و گمراهی خود میافزایید. این تأخیر، فرصتی است تا شما در نعمتهای دنیوی غرق شوید و به آرزوهای خود برسید، اما این مهلت تا زمان معینی است که در علم خداوند مقدر شده است؛ نه اینکه عذاب هرگز واقع نشود. به عبارت دیگر، این تأخیر و بهرهمندی، استدراج و مهلت دادن الهی است تا کافران در طغیان خود غوطهور شوند و سپس عذابشان سختتر و شدیدتر گردد.

فواید و پیامهای آیه:

• مهلت الهی، نشانهی رضایت نیست: تأخیر در مجازات گناهکاران نباید ما را فریب دهد؛ چهبسا این تأخیر، زمینهساز آزمایشی بزرگتر و عذابی شدیدتر باشد.
• آزمون الهی در نعمتها: گاهی خداوند انسانها را با فراوانی نعمت و وسعت روزی آزمایش میکند تا صبر و شکر آنان را بسنجد، نه اینکه لزوماً نشانهی محبت و عنایت ویژه باشد.
• علم غیب مخصوص خداست: پیامبر (ص) نیز از زمان دقیق عذاب یا رحمت الهی آگاهی ندارد و این دانش تنها نزد خداوند است؛ بنابراین ما نیز نباید در مورد آینده و تقدیر الهی قضاوت قطعی کنیم.
• دنیا گذرگاه است، نه مقصد: بهرهمندیهای دنیوی هرچند طولانی باشد، پایانپذیر است و در نهایت، حساب و کتاب دقیق الهی در انتظار انسانهاست. این آیه ما را به آمادگی برای آخرت و پرهیز از فریب زرقوبرق دنیا دعوت میکند.