سوره مؤمنون — آیه 115

معانی کلمات:

• عَبَثًا: بیهوده، بدون هدف و حکمت، بازیچه.
• لَا تُرْجَعُونَ: بازگردانده نمی‌شوید (به سوی ما).

تفسیر آیه:

آیا گمان کرده‌اید که ما شما را بیهوده و بدون هیچ هدفی آفریده‌ایم؟! یعنی نه امر و نهی‌ای در کار باشد، نه ثواب و عقابی، و نه حساب و کتابی؟ و آیا پنداشته‌اید که شما به سوی ما بازگردانده نمی‌شوید تا در روز قیامت به اعمالتان رسیدگی شود و جزای نیک و بد خود را ببینید؟ این پندارِ باطل و خیالِ نادرستی است. خداوند انسان را برای هدفی بزرگ و حکمتی والا آفریده است؛ نه برای لهو و لعب. آفرینش انسان بدون تکلیف و مسئولیت، و بدون بازگشت به سوی پروردگار برای حسابرسی، با حکمت و عدالت الهی سازگار نیست. این آیه، توبیخ و سرزنشی است برای کسانی که از این حقیقت غافل‌اند و گمان می‌کنند زندگی آنان به این دنیا محدود می‌شود و پس از مرگ، خبری نیست.

فواید و پیام‌ها:

1. هدف‌مندی آفرینش: این آیه به ما می‌آموزد که زندگی انسان بی‌هدف و پوچ نیست؛ بلکه هر لحظه‌ی آن ارزشمند و در مسیر کمال است. این باور، به زندگی معنا می‌بخشد و انسان را از سرگردانی و پوچی نجات می‌دهد.
2. مسئولیت‌پذیری: دانستن اینکه در برابر اعمال خود مسئولیم و روزی به حسابمان رسیدگی می‌شود، ما را به انجام کارهای نیک و پرهیز از گناه ترغیب می‌کند و جامعه‌ای سالم و اخلاقی می‌سازد.
3. عدالت الهی: اگر بازگشتی به سوی خدا نبود، عدالت او اقتضا می‌کرد که نیکوکار و بدکار یکسان باشند؛ اما این آیه نوید می‌دهد که هیچ عملی، حتی به اندازه‌ی ذره‌ای، بدون پاداش یا کیفر نمی‌ماند. این مایه‌ی امید برای مؤمنان و هشدار برای ستمکاران است.
4. رهایی از یأس و پوچی: ایمان به بازگشت به سوی خدا، انسان را از احساس بی‌معنایی رهایی می‌بخشد و به او آرامش می‌دهد که سختی‌های دنیا بی‌پاداش نیست و در سرای باقی، جبران خواهد شد.