سوره مؤمنون — آيت 68

1) ڪجهه لفظن جي معنيٰ:

• أَفَلَمْ يَدَّبَّرُوا: ”ڇا پوءِ انهن غور نه ڪيو؟“ ”تدبر“ جي معنيٰ آهي ڪنهن ڳالهه جي پويان معنيٰ ۽ مقصد تي سوچ ويچار ڪرڻ.
• الْقَوْلَ: مراد قرآن مجيد آهي.
• أَمْ: ”يا“ — هتي سواليه انداز ۾ ٻن ڳالهين مان هڪ جو ذڪر آهي.
• آبَاءَهُمُ الْأَوَّلِينَ: ”انهن جا اڳيان اڳيان ابا ڏاڏا.“

2) تفسير:

الله تعاليٰ مشرڪن کي تنبيهه ڪندي فرمايو ته ڇا اهي قرآن مجيد ۾ غور ۽ تدبر نه ٿا ڪن؟ جيڪڏهن اهي دل سان سوچين ها ته قرآن جي سچائي ۽ ان جي هدايت کين پڌري ٿي وڃي ها ۽ اهي ضرور ايمان آڻين ها. يا ڇا انهن کي اها ڳالهه ايمان کان روڪي رهي آهي ته انهن وٽ هڪ اهڙو رسول ۽ ڪتاب آيو آهي، جهڙو انهن جي اڳين ابن ڏاڏن وٽ نه آيو هو؟ يعني انهن جي اڳوڻن وٽ نه اهڙو رسول آيو ۽ نه اهڙو ڪتاب، تنهنڪري اهي حيرت ۾ پئجي ويا ۽ ان کي مڃڻ کان انڪار ڪري ڇڏيائون. حقيقت ۾ اها نئين نعمت انهن لاءِ شڪر جو سبب هجڻ گهرجي ها، نه انڪار جو. اهڙي طرح اهي پنهنجي ضد ۽ غفلت جي ڪري قرآن کان منهن موڙي ويا ۽ ان کي ڪوڙو چيو.

3) فائدا ۽ سبق:

• قرآن مجيد کي صرف پڙهڻ ئي ڪافي ناهي، پر ان ۾ غور ۽ تدبر ڪرڻ لازمي آهي، ته جيئن ان جي سچائي ۽ هدايت معلوم ٿئي.
• الله جي نعمتن تي غور ڪرڻ انسان کي ايمان ڏانهن وٺي ٿو، جڏهن ته ضد ۽ تعصب انسان کي حق کان پري ڪري ٿو.
• قرآن مجيد هڪ عظيم نعمت آهي، جيڪا اڳين قومن کي به مڪمل طور تي نصيب نه ٿي هئي؛ ان ڪري اسان تي لازم آهي ته ان جي قدر ڪريون ۽ ان جي تعليمات تي عمل ڪريون.
• جيڪو شخص دل کولي قرآن ۾ غور ڪري ٿو، تنهن لاءِ ايمان جي راهه آسان ٿي وڃي ٿي ۽ هن کي هدايت نصيب ٿئي ٿي.