Mo'minun surasi — Oyat 91

Kalimalarning ma'nolari:

• وَلَد — farzand, bola.
• إِلَٰه — iloh, xudo, ibodatga loyiq zot.
• لَذَهَبَ كُلُّ إِلَٰهٍ بِمَا خَلَقَ — har bir iloh o‘zi yaratgan narsalarni olib ketib, alohida ajralib olardi.
• وَلَعَلَا بَعْضُهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ — ularning ba’zilari ba’zilaridan ustun chiqishga urinardi (g‘oliblik va hukmronlik talashardi).
• سُبْحَانَ اللَّهِ — Alloh (barcha nuqsonlardan) pokdir.
• يَصِفُونَ — ular (mushriklar) Allohga nisbatan aytadigan (yolg‘on) sifatlar.

Tafsir:

Alloh taolo o‘ziga farzand tutgani yo‘q — bu mushriklarning yolg‘on da’vosidir. Shuningdek, Uning yonida boshqa biror iloh (sharik) ham bo‘lgani yo‘q. Agar shunday bo‘lganda edi — ya’ni osmonu zaminning boshqaruvida Allohga tenglashadigan boshqa ilohlar mavjud bo‘lganda — har bir iloh o‘zi yaratgan mavjudotlarni olib ketib, o‘z hukmronligini mustaqil yuritar edi. Chunki har bir hukmdor o‘z mulkini boshqalarga bo‘lishib berishni xohlamaydi. Natijada ular o‘rtasida ziddiyat va urush kelib chiqib, ba’zilari ba’zilariga g‘olib bo‘lishga intilardi. Bu esa butun olam tartibini buzardi: osmonlar yorilib, yulduzlar to‘xtab, yer ahli halok bo‘lardi. Holbuki, biz koinotda mukammal tartib va uyg‘unlikni ko‘rmoqdamiz — quyosh, oy va yulduzlar o‘z yo‘lida sayr qilmoqda, hamma narsa o‘z o‘rnida turibdi. Bu esa yagona, qudratli va hikmatli boshqaruvchining borligini isbotlaydi. Demak, Alloh ulardan aytilgan har qanday yolg‘on sifatlardan pok va mutaaliydir. Uning zotiga farzand ham, sherik ham, tengdosh ham yo‘qdir.

Foydalar:

• Ushbu oyat bizga Allohning yagonaligini va Uning boshqaruvidagi mukammallikni ko‘rsatadi. Koinotdagi har bir narsa — quyosh, oy, yulduzlar, tun va kunduzning almashinuvi — yagona Yaratuvchining borligiga yorqin dalildir.
• Allohga farzand yoki sherik nisbat berish — aqlsizlik va johillikning belgisi ekanini anglaymiz. Chunki bunday e’tiqod olam tartibini buzishga olib keladi.
• Mushriklarning da’volari asossiz ekani, ularning xayoliy taxminlari haqiqatga hech qanday aloqasi yo‘qligi oydinlashadi.
• Biz bandalar sifatida Allohning buyukligini tan olish, Unga nisbatan adab va hurmatni saqlash, Uning zotiga loyiq bo‘lmagan har qanday sifatlardan tazarru’ bilan poklashga odatlanamiz.
• Bu oyat insonni tafakkurga chorlaydi: agar dunyoda bir nechta hukmdor bo‘lsa, nizolar kelib chiqadi. Shunday ekan, butun olamning yagona boshqaruvchisi — Alloh ekaniga iymon keltirish har bir aqlli insonning burchidir.