سوره فرقان — آيت 38

1) لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• عَادًا: عاد قوم، جيڪي حضرت هود عليه السلام جي قوم هئا.
• ثَمُودَ: ثمود قوم، جيڪي حضرت صالح عليه السلام جي قوم هئا.
• أَصْحَابَ الرَّسِّ: "رس" جو مطلب آهي اهو کوهه جيڪو پٿرن سان مضبوط نه ڪيو ويو هجي. اصحاب الرس يعني ان کوهه وارا ماڻهو، جيڪي بت پرست هئا.
• قُرُونًا: قرن جي جمع آهي، مطلب آهن زمانا يا امتون، يعني ڪيترائي گروهه ۽ قومون.
• بَيْنَ ذَٰلِكَ: انهن جي وچ ۾، يعني عاد، ثمود ۽ اصحاب الرس جي وچ واري زماني ۾.

2) آيت جي تفسير:

الله تعاليٰ پنهنجي قدرت ۽ انهن قومن جي تباهي جو ذڪر ڪندي فرمايو ته اسان عاد قوم کي به هلاڪ ڪيو، جيڪي حضرت هود عليه السلام جي قوم هئا، ۽ ثمود قوم کي به تباهه ڪيو، جيڪي حضرت صالح عليه السلام جي قوم هئا. ان کان علاوه اصحاب الرس يعني ان کوهه وارن کي به هلاڪ ڪيو، جيڪي بت پرست هئا ۽ پنهنجي نبي کي ڪوڙو ڪيو هو، تنهنڪري الله تعاليٰ انهن کي انهن جي گهرن، مال ۽ کوهه سميت زمين ۾ ڌنسائي ڇڏيو. اهڙي طرح انهن ٽنهي قومن جي وچ واري زماني ۾ به اسان ڪيتريون ئي ٻيون امتون هلاڪ ڪيون، جن جو تعداد ۽ حقيقت الله کان سواءِ ڪو به نه ٿو ڄاڻي.

3) هن آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• الله تعاليٰ جي قدرت ۽ سندس عذاب کان ڊڄڻ گهرجي، ڇاڪاڻ ته هن انهن طاقتور قومن کي به تباهه ڪري ڇڏيو.
• نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم جي تسلي ۽ دلجوئي آهي ته جيڪڏهن قريش جا ماڻهو اوهان کي ڪوڙو ڪن ٿا ته انهن کان اڳ به ڪيتريون ئي امتون پنهنجن نبيئن کي ڪوڙو ڪري هلاڪ ٿي چڪيون آهن.
• قرآن مجيد ۾ گذريل قومن جا قصا ۽ عبرتون بيان ٿيل آهن، جيڪي اسان کي نصيحت ۽ سبق ڏين ٿيون.
• الله تعاليٰ جو علم هر شيءِ تي محيط آهي، اهو هر ان قوم کي ڄاڻي ٿو جيڪا هن هلاڪ ڪئي، جيتوڻيڪ اسان انهن جي باري ۾ ڪجهه به نه ٿا ڄاڻون.
• هي آيت اسان کي ترغيب ڏئي ٿي ته اسان الله جي نبي جي پيروي ڪيون ۽ انهن قومن جي انجام تان عبرت حاصل ڪيون، ته جيئن اسان دنيا ۽ آخرت ۾ ڪامياب ٿيون.