سوره فرقان — آیه 63

معانی کلمات:

• هَوْنًا: به آرامی، با وقار و متانت، بدون تکبّر و سبکسر بودن.
• خَاطَبَهُمُ: با آنان سخن گفت، مورد خطاب قرار داد.
• الْجَاهِلُونَ: نادانان، سفیهان و کسانی که از روی نادانی و بیخردی سخن ناروا میگویند.
• سَلَامًا: در اینجا به معنای گفتار سالم و بیآزار، یا درود و سلام گفتن است.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، بندگان ویژه و محبوب خود را معرفی میکند و نخستین ویژگی آنان را چنین بیان میفرماید: آنان کسانی هستند که بر روی زمین با آرامش، فروتنی و وقار راه میروند. نه با گردنکشی و تکبّر گام برمیدارند و نه با شتاب و سبکسری حرکت میکنند؛ بلکه رفتاری متین و سنجیده دارند که نشاندهنده آرامش درونی و تواضع آنان در برابر خالق و خلق است.

دومین ویژگی برجسته آنان، برخورد حکیمانه با نادانان است. هنگامی که افراد جاهل و سفیه با گفتار ناروا یا رفتار ناشایست آنان را مورد خطاب قرار میدهند، آنان هرگز پاسخ را با همان زبان و شیوه نمیدهند و به مقابله به مثل نمیپردازند. بلکه با گفتاری سنجیده، مسالمتآمیز و خالی از هرگونه گناه و دشنام، پاسخ میدهند. آنان با این کار، هم از درگیری و دشمنی جلوگیری میکنند و هم شخصیت والای خود را حفظ مینمایند. گفتار آنان چنان است که هم خود از گناه و لغزش در امان میمانند و هم به طرف مقابل فرصت تأمل و بازگشت میدهند.

فواید و پیامهای آیه:

• تواضع و فروتنی در رفتار، از نشانههای ایمان راستین است و مؤمن واقعی هرگز با تکبّر و خودبرتربینی با مردم برخورد نمیکند.
• مدیریت خشم و خویشتنداری در برابر نادانی دیگران، نشانه کمال عقل و ایمان است و انسان را از بسیاری از درگیریها و ناراحتیها نجات میدهد.
• پاسخ نیک به بدی، نه تنها شخصیت انسان را در جامعه بالا میبرد، بلکه میتواند دلهای دشمنان را نیز نرم کرده و آنان را به سوی حق جذب نماید.
• اسلام دین اخلاق و مداراست؛ دینی که پیروان خود را به صلح، آرامش و گفتار نیک دعوت میکند و از هرگونه خشونت و تندخویی بیزار است.
• این آیه الگویی عملی برای زندگی اجتماعی مسلمانان ارائه میدهد تا در تعامل با دیگران، حتی با نادانان، الگوی بردباری و نیکویی باشند.