سوره شعراء — آيت 26

1) لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت

• رَبُّكُمْ: اوھان جو پالڻھار، يعني اھو الله جيڪو اوھان کي پيدا ڪري ۽ پالي ٿو.
• رَبُّ آبَائِكُمُ الْأَوَّلِينَ: اوھان جي اڳين ابن ڏاڏن جو پالڻھار، يعني اوھان کان اڳ جيڪي گذري ويا، سي به سندس ئي پيدا ڪيل ۽ سندس ئي پرورِش هيٺ هئا.
• الْأَوَّلِينَ: اڳيان، اڳوڻا، يعني اوھان کان اڳ گذرندڙ نسل.

2) آيت جي تفسير

موسىٰ عليه السلام فرعون ۽ سندس قوم کي سمجھايو ته جنھن الله ڏانھن آءٌ اوھان کي سڏيان ٿو، اھو ئي اوھان جو پالڻھار آھي ۽ اھو ئي اوھان جي اڳين ابن ڏاڏن جو به پالڻھار هو. يعني اھو الله اوھان کي به پيدا ڪيو ۽ اوھان جي اڳوڻن ابن ڏاڏن کي به پيدا ڪيو، ۽ سڀني جي پرورِش ۽ پالنا سندس ئي ھٿ ۾ آھي. جڏھن اوھان پاڻ به مخلوق آھيو ۽ اوھان جا ابن ڏاڏا به مخلوق هئا ۽ فنا ٿي ويا، ته پوءِ اوھان کي اھڙي هستيءَ کي ڇو پوڄڻ گھرجي جيڪا پاڻ مخلوق آھي ۽ جنھن جا به ابن ڏاڏا گذري ويا؟ اھا ڳالھ ٻڌي فرعون کي محسوس ٿيو ته ھن دليل سان کيس دٻايو ويو آھي ۽ سندس دعويٰ ختم ٿي وئي، تنھنڪري ھن موسىٰ عليه السلام کي چريو سڏي ٽاري ڇڏيو.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا

• الله تعاليٰ ئي سڀني جو پالڻھار آھي، اوھان جو به ۽ اوھان جي اڳين ابن ڏاڏن جو به؛ تنھنڪري عبادت صرف سندس ئي لائق آھي.
• انسان پاڻ ۽ سندس ابن ڏاڏا سڀ مخلوق آھن ۽ فنا ٿيڻ وارا آھن، پر الله هميشه قائم ۽ دائم آھي.
• مخلوق کي پوڄڻ جي ڪا به عقلي دليل نه آھي، ڇاڪاڻ ته مخلوق پاڻ پيدا ٿيل ۽ فنا ٿيڻ واري آھي.
• قرآن مجيد ۾ انبياءِ ڪرام جا دليل نھايت مضبوط ۽ عقلي آھن، جيڪي حق جي طلبگار دلين کي قائل ڪن ٿا.
• جڏھن حق جي دليل سامھون اچي ٿو ته باطل جا پير ڇڻي وڃن ٿا، پر ھٺيلي ۽ ضد وارا ماڻھو دليل جو جواب ڏيڻ بدران تھمتون ۽ الزام هڻڻ لڳن ٿا.
• ھن آيت مان اھا سکيا ملي ٿي ته اسان کي پنھنجي پالڻھار کي سڃاڻڻ ۽ سندس شڪرگذار ٿيڻ گھرجي، ۽ ابن ڏاڏن جي تاريخ تي غور ڪرڻ گھرجي ته اھي به ساڳئي الله جا ٻانها هئا.