Shu'aro surasi — Oyat 97

Kalimalarning ma'nolari:

• Tollohi: Alloh nomi bilan qasam ichish.
• In kunna: Albatta, biz edik.
• La fi dalolin mubin: Aniq va ochiq-oydin adashuvda.

Tafsir:

Ushbu oyatda Alloh taolo jahannam ahli – yo'ldan ozganlar va ularni yo'ldan ozdirganlar o'rtasidagi tortishuvni hikoya qilmoqda. Butparastlar o'zlari sig'inib yurgan narsalariga (butlarga, shaytonlarga yoki o'zlarini yo'ldan ozdirgan kimsalarga) qarab, pushaymonlik va nadomat bilan shunday deydilar: "Allohga qasamki, biz dunyoda yashab o'tgan paytlarimizda ochiq-oydin adashuvda bo'libmiz. Biz sizlarni Robb ul-olaminni o'rniga qo'yib, sizlarga ibodat qilgan edik. Holbuki, ibodatga faqatgina Allohgina loyiqdir. Biz sizlarni U Zotga tenglashtirib, butunlay noto'g'ri yo'l tutibmiz. Bizni bu halokatli holatga tushirgan narsa – gunohkor kimsalarning da'vati edi. Ular bizni Allohdan boshqalarga ibodat qilishga chaqirishdi, biz ham ularga ergashdik va shu sababli bugun jahannamda azob chekyapmiz."

Ushbu iqror – ularning o'z ayblarini tan olishlari va endi pushaymonlikning foyda bermasligini anglashlaridir. Bu holatda ularning qasam ichib, o'zlarining adashganliklarini e'tirof etishlari – ularning holatiga yanada qattiqroq azob va hasrat qo'shadi.

Foydalar:

1. Inson o'z xatosini tan olishi va pushaymon bo'lishi – Alloh huzurida qadrli fazilatdir. Lekin bu tan olish dunyoda, tavba qilish imkoni bor paytda bo'lishi kerak. Oxiratda esa kech pushaymonlik hech qanday foyda bermaydi.
2. Yolg'on yo'lga boshlovchi rahbarlar va da'vatchilardan ogoh bo'lish lozim. Ularning so'zlariga ko'r-ko'rona ergashish insonni halokatga olib borishi mumkin.
3. Tavhid – yolg'iz Allohga ibodat qilish – eng buyuk haqiqatdir. Undan boshqa narsaga sig'inish yoki Allohga tenglashadigan narsa qilish – eng katta adashuvdir.
4. Inson o'z hayotini doimiy ravishda o'ylab, tekshirib borishi, qaysi yo'lda ekanligini muntazam hisobga olishi kerak. Shunda u oxiratda pushaymon bo'ladigan holatlardan saqlanadi.
5. Bu oyat musulmonlarga ibratdirki, ular doimo Allohning rahmati va hidoyati uchun shukr qilishlari, o'zlarini adashuvdan saqlashlari va to'g'ri yo'lda sobit qolishlari uchun Allohdan yordam so'rashlari lozim.