سوره نمل — آيت 17

1) لفظن جي معنيٰ:

• وَحُشِرَ: ۽ گڏ ڪيا ويا، هڪ هنڌ گڏ ڪري بيهاريو ويو.
• جُنُودُهُ: سندس لشڪر، سندس فوجون.
• الْجِنِّ: جنّ (اهي مخلوقات جيڪي باهه مان پيدا ڪيا ويا آهن ۽ نظر نه ايندا آهن).
• الْإِنسِ: انسان، ماڻهو.
• الطَّيْرِ: پکي، پکيئڙا.
• يُوزَعُونَ: روڪيا وڃن ٿا، ترتيب سان هلائيا وڃن ٿا، اڳيان وارن کي پوئين وارن تائين بيهاريو وڃي ٿو ته جيئن سڀ قطار ۾ رهن.

2) آيت جي تفسير:

حضرت سليمان عليه السلام کي الله تعاليٰ اهڙي عظيم بادشاهي عطا فرمائي هئي، جنهن ۾ انسانن سان گڏ جنّ ۽ پکي به سندس تابع هئا. هن آيت ۾ الله تعاليٰ ٻڌائي ٿو ته جڏهن حضرت سليمان عليه السلام پنهنجي لشڪر سان سفر تي نڪرندا هئا، تڏهن سندس لاءِ سڀ لشڪر گڏ ڪيا ويا — يعني انسان، جنّ ۽ پکي، سڀ هڪ هنڌ جمع ڪيا ويا. اهو لشڪر تعداد ۾ تمام گهڻو هو، پر پوءِ به اُهي بي ترتيب ۽ آواره نه هئا، بلڪه سندن لاءِ اهڙو انتظام هو جو هر گروهه جو هڪ ذميواري وارو هو، جيڪو اڳيان وارن کي پوئين وارن تائين روڪي ۽ بيهاري رکندو هو، ته جيئن سڄو لشڪر قطار ۾ ۽ باقاعده ترتيب سان هلندو رهي. ڪو به اڳتي نڪري نه وڃي ۽ ڪو به پوئتي رهجي نه وڃي. اهڙي طرح هي عظيم لشڪر مڪمل نظم ۽ ضبط سان هلندو هو.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• الله تعاليٰ پنهنجي نبي حضرت سليمان عليه السلام کي اهڙي بي مثال بادشاهي عطا فرمائي، جنهن ۾ انسان، جنّ ۽ پکي سڀ سندس حڪم جي تابع هئا — اهو الله جي قدرت جو وڏو ثبوت آهي.
• نظم ۽ ترتيب جي اهميت معلوم ٿئي ٿي؛ ڪنهن به ڪم ۾ ڪاميابي لاءِ منظم ٿيڻ ۽ ضابطي سان هلڻ ضروري آهي.
• الله تعاليٰ پنهنجي نبي جي مدد ۽ حمايت ڪئي ۽ سندس لشڪر کي ترتيب سان هلائڻ جو بندوبست ڪيو — ان مان معلوم ٿئي ٿو ته الله پنهنجن نيڪ ٻانهن کي ڪڏهن به اڪيلو نٿو ڇڏي.
• هيءَ آيت اسان کي سيکاريندي آهي ته الله جي قدرت ۾ هر شيءِ شامل آهي؛ هو انسانن، جنّن ۽ پکين سميت سڀني مخلوقات تي قادر آهي.
• قرآن مجيد ۾ اهڙا واقعا بيان ڪيا ويا آهن جيڪي اسان جي ايمان کي مضبوط ڪن ٿا ۽ اسان کي الله جي عظمت ۽ سندس نبيئن جي ڪرامتن تي يقين ڏيارين ٿا.