سوره عنکبوت — آیه 42

معانی کلمات:

• یَدْعُونَ: میخوانند، عبادت میکنند.
• مِن دُونِهِ: غیر از خدا، به جای خدا.
• مِن شَیْءٍ: هیچ چیز (تأکید بر هیچ بودن معبودان است).
• الْعَزِیزُ: غالب و شکستناپذیر، آنکه بر همه چیز چیره است.
• الْحَکِیمُ: حکیم، آنکه کارهایش بر اساس حکمت و تدبیر است.

تفسیر آیه:

خداوند متعال به طور کامل آگاه است که مشرکان به جای او چه چیزهایی را میخوانند و عبادت میکنند. او میداند که این معبودانِ دروغین — چه بتها، چه سنگها، چه موجودات خیالی و چه هر چیز دیگری — در حقیقت هیچ حقیقتی ندارند و هیچ قدرتی بر نفع و ضرر ندارند. آنها فقط نامهایی هستند که مشرکان خودشان ساختهاند و بر اشیاء بیجان یا موجودات ناتوان گذاشتهاند. هیچیک از اینها شایسته عبادت نیستند و در برابر اراده خدا هیچ کاری از آنها ساخته نیست. خداوند با علم کامل خود بر این باطل بودنِ معبودان آگاه است و این آگاهی او مایه تسلیت مؤمنان و هشدار برای مشرکان است. سپس خداوند خود را با دو صفت بزرگ معرفی میکند: او عزیز است، یعنی غالب و شکستناپذیر است و هیچ قدرتی نمیتواند در برابر او بایستد یا از عذاب و انتقام او جلوگیری کند؛ و او حکیم است، یعنی در آفرینش، تدبیر و فرمانروایی خود هیچ کار بیهودهای انجام نمیدهد و همه چیز را با حکمت و مصلحت دقیق مدیریت میکند. پس مشرکان باید بدانند که معبودانشان هیچ ارزشی ندارند و تنها خداوندِ عزیز و حکیم شایسته پرستش است.

فواید و پیامهای آیه:

• علم کامل خداوند: این آیه به ما میآموزد که هیچ چیز از علم خدا پنهان نیست؛ او از همه اعمال، اعتقادات و معبودان انسانها آگاه است. این آگاهی، هم برای مؤمنان آرامشبخش است که خداوند باطل را میشناسد و آن را نابود خواهد کرد، و هم برای گمراهان هشداردهنده است که اعمالشان در محضر خدا ثبت است.
• بطلان شرک: آیه به زیبایی نشان میدهد که معبودان غیر خدا هیچ حقیقتی ندارند و پرستش آنها بر اساس جهل و خیال است. این دعوتی است به توحید و رهایی از خرافات و وابستگی به موجودات ناتوان.
• اتکال بر خدای عزیز و حکیم: وقتی بدانیم خداوند عزیز است، در برابر مشکلات و دشمنان احساس امنیت میکنیم و وقتی بدانیم حکیم است، به تدبیر او در همه امور اعتماد میکنیم و در سختیها صبر پیشه میسازیم.
• امید و آرامش برای مؤمنان: این آیه به مؤمنان اطمینان میدهد که خداوند از تلاشهای آنان آگاه است و در نهایت حق را بر باطل پیروز میکند، زیرا او شکستناپذیر و حکیم است.