سوره آل عمران — آیه 65

معانی کلمات:

• تُحَاجُّونَ: مجادله میکنید، بحث و جدل میکنید.
• مِن بَعْدِهِ: پس از او (پس از حضرت ابراهیم علیهالسلام).

تفسیر آیه:

ای اهل کتاب (یهود و نصارا)! چرا دربارهی حضرت ابراهیم علیهالسلام مجادله و ستیز میکنید و هر یک ادعا میکنید که او بر آیین شما بوده است؟ یهودیان میگویند ابراهیم یهودی بود و مسیحیان میگویند او نصرانی بود. در حالی که شما خود به خوبی میدانید که تورات بر موسی علیهالسلام و انجیل بر عیسی علیهالسلام نازل شده است، و هر دوی این کتابها سالها و قرنها پس از وفات حضرت ابراهیم علیهالسلام نازل گردیدهاند. فاصلهی زمانی میان حضرت ابراهیم و حضرت موسی علیهماالسلام بسیار طولانی بوده است. پس چگونه ممکن است کسی که پیش از نزول این دو کتاب میزیسته، پیرو آیینی باشد که پس از او پدید آمده است؟ یهودیت و نصرانیت به عنوان ادیانِ دارای کتاب آسمانی، پس از ابراهیم به وجود آمدهاند. بنابراین، ادعای شما که او را بر آیین خود میدانید، کاملاً باطل و بیاساس است. آیا نمیاندیشید و خرد خود را به کار نمیگیرید تا خطای آشکار این گفتار خود را دریابید؟!

فواید و پیامهای آیه:

1. دعوت به خردورزی و اندیشه: قرآن کریم انسانها را به تفکر و تعقل فرا میخواند و از آنان میخواهد که در باورهای خود بیندیشند و ادعاهای نادرست را با معیار عقل بسنجند. این نشاندهندهی احترام اسلام به عقل و خرد آدمی است.
2. بطلان تقلید کورکورانه: انسان نباید بدون آگاهی و تحقیق، از گذشتگان خود پیروی کند، بلکه باید حقیقت را با دلیل و برهان بپذیرد. اهل کتاب بدون هیچ دلیل عقلی و نقلی، ادعایی نادرست دربارهی حضرت ابراهیم داشتند.
3. وحدت امت اسلامی: حضرت ابراهیم علیهالسلام پدر معنوی همهی ادیان توحیدی است و مسلمانان نیز به او ایمان دارند. این آیه به ما میآموزد که اختلافات بیاساس را رها کنیم و بر مشترکات توحیدی تأکید ورزیم.
4. اهمیت شناخت تاریخ و توالی زمانی: شناخت درست تاریخ و ترتیب نزول کتب آسمانی، انسان را از بسیاری از خطاهای فکری و اعتقادی نجات میدهد. این آیه به ما میآموزد که در مطالعات دینی، به ترتیب زمانی واقایع توجه کنیم.
5. اسلام، دین فطرت: این آیه نشان میدهد که دین حنیف ابراهیمی، همان اسلام و تسلیم در برابر خداوند است که پیش از تحریفها و انحرافات، بر دل پیامبران بزرگوار نازل شده بود و قرآن کریم همان حقیقت ناب و دستنخورده را برای بشریت به ارمغان آورده است.