Sajda surasi — Oyat 26

Kalimalarning ma'nolari:

• أَوَلَمْ يَهْدِ لَهُمْ: Ular uchun (bu hol) yorqin bo'lib ko'rinmadimi? Ya'ni, ular buni anglab yetmadilarmi?
• كَمْ أَهْلَكْنَا: Qanchadan-qancha (halok qildik).
• الْقُرُونِ: O'tgan avlodlar, ummatlar (masalan, Od, Samud, Lut qavmi kabi).
• يَمْشُونَ فِي مَسَاكِنِهِمْ: Ular (Makkah ahli) o'sha halok bo'lgan qavmlarning yurtlarida yuribdilar, ya'ni ularning vayron bo'lgan diyorlaridan o'tmoqdalar.

Tafsir:

Bu oyatda Alloh taolo Makkah mushriklariga ibrat va pand berish uchun ularning oldingi halok bo'lgan ummatlar ahvolini eslatmoqda. Ular (Makkah ahli) savdo safarlarida Shom va Yamanga borishda Od, Samud va Lut qavmlarining vayron bo'lgan maskanlari yonidan o'tadilar, ularning uylari va diyorlarini o'z ko'zlari bilan ko'radilar. Bu hol ular uchun o'sha qavmlarning kufr va gunohlari tufayli halok bo'lganliklarini yaqqol ko'rsatuvchi dalildir.

Alloh taolo ularga shunday deydi: "Ey Makkah ahli! Sizlarga o'tgan ummatlarning halokati haqidagi xabar yetib kelmadimi? Sizlar ularning maskanlarida yurib, ularning izlarini ko'rib turibsizlarmi? Qanchadan-qancha kuchli va qudratli qavmlarni ularning zulm va kufrlari tufayli halok qildik. Agar sizlar ham ular kabi Payg'ambarimizni yolg'onchi qilsangizlar, sizlarni ham xuddi shunday halokat kutmoqda."

Bu holatlarda, ya'ni o'tgan ummatlarning halok bo'lishida, ularning diyorlarining vayron bo'lishida, ularning qudrat va kuchlariga qaramay Allohning azobiga duchor bo'lganliklarida, albatta, ibrat va saboq oluvchilar uchun katta belgilar va dalillar bor. Lekin bu mushriklar quloqlari bilan eshitib, ko'zlari bilan ko'rib turib ham, bu ibratlardan saboq olmaydilar, pand-nasihatni qabul qilmaydilar.

Foydalar:

1. Ushbu oyat musulmonlarga o'tgan ummatlarning qissalaridan ibrat olishlari zarurligini o'rgatadi. Tarixdan saboq olgan kishi xato va gunohlardan saqlanadi.
2. Alloh taoloning azobi haqida ogohlantirish – insonni gunohlardan tiyilishga va to'g'ri yo'lga qaytishga undaydi.
3. Payg'ambarlarni yolg'onchi qilish va ularga qarshi chiqish har doim halokatga sabab bo'lganini ko'rsatadi. Bu esa Allohning odatidir (sunnatulloh) va u hech qachon o'zgarmaydi.
4. Inson o'z atrofidagi tabiat va tarixiy yodgorliklarga nazar solib, ulardan saboq olishi kerak. Alloh taolo bu oyatda insonlarni aql va tafakkurga chorlaydi.
5. Eshitish va ko'rish ne'matlari insonga ibrat olishi uchun berilgan. Bu ne'matlardan to'g'ri foydalanish – ular bilan haqni anglash va botildan qochishdir.