سوره احزاب — آيت 16

1) ڪن لفظن جي معنيٰ:

• الْفِرَارُ: ڀڄڻ، جنگ کان پٺي ڏيڻ.
• لَّن يَنفَعَكُمُ: اوھان کي ڪو به فائدو نه ڏيندو.
• وَإِذًا: ۽ جيڪڏھن ائين ڪيو.
• لَّا تُمَتَّعُونَ: اوھان کي مزو نه ملندو، فائدو نه وٺندؤ.
• قَلِيلًا: ٿورو، گھٽ.

2) آيت جي تفسير:

اي نبي! انهن منافقن کي چئو ته جيڪڏھن اوھين موت يا قتل جي ڊپ کان ميدانِ جنگ مان ڀڄو ٿا، ته اها ڀڄڻ اوھان کي ڪو به فائدو نه ڏيندي. ڇو ته اوھان جي زندگيءَ جو وقت الله تعالى اڳ ئي مقرر ڪري ڇڏيو آهي، جڏھن مقرر ٿيل وقت اچي ويندو ته ڀڄڻ يا نه ڀڄڻ سان ڪجهه به نه ٿيندو. ۽ جيڪڏھن اوھين ڀڄي به وڃو ۽ اوھان جو مقرر ٿيل وقت اڃا نه آيو هجي، ته به اوھان کي دنيا ۾ رهڻ جو مزو صرف ٿورڙو ئي ملندو، يعني اوھان جي زندگيءَ جو باقي بچيل عرصو، جيڪو آخرت جي لامحدود زندگيءَ جي مقابلي ۾ تمام ٿورو ۽ بي قدر آهي.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• الله جي تقدير تي ايمان: هر انسان جي زندگيءَ ۽ موت جو وقت الله تعالى اڳ ئي طئي ڪري ڇڏيو آهي. ڀڄڻ، لڪڻ يا ڊپ ڪنهن جي اجل کي نه ٽاري سگهندو ۽ نه ئي اڳتي وڌائي سگهندو.
• دنيوي زندگيءَ جي حقيقت: دنيا جي زندگي ڪيتري به ڊگھي لڳي، پر آخرت جي مقابلي ۾ اها تمام ٿوري ۽ عارضي آهي. ان ڪري انسان کي گھڻي دير تائين دنيا ۾ رهڻ جي لالچ ۾ نه پوڻ گھرجي.
• فرضن کان ڀڄڻ جي مذمت: جهاد ۽ فرضن کان ڀڄڻ سان ڪو به حقيقي فائدو حاصل نه ٿيندو، ڇو ته الله جي مدد ۽ حفاظت ئي حقيقي تحفظ آهي.
• آخرت جي لاءِ ڪوشش جي ترغيب: جيئن ته دنيا جي زندگي ٿوري آهي، ان ڪري انسان کي گھرجي ته هن مختصر زندگيءَ ۾ نيڪ عمل ڪري ۽ آخرت جي لامحدود ۽ هميشه رهڻ واري زندگيءَ لاءِ تياري ڪري.
• اسلام جي حقيقت پسندي: اسلام انسان کي حقيقت پسندي سيکاريندو آهي ته هو پنهنجي زندگيءَ ۽ موت جي حقيقت کي سمجهي ۽ الله تي ڀروسو ڪري، نه ته بيڪار ڊپ ۽ ڀڄڻ ۾ پنهنجو وقت ضايع ڪري.