Saffot surasi — Oyat 69

Kalima ma'nolari:

• أَلْفَوْا — topdilar, uchratdilar.
• آبَاءَهُمْ — otalarini, ota-bobolarini.
• ضَالِّينَ — adashganlar, yo'ldan ozganlar (haq yo'ldan chetga chiqqanlar).

Tafsir:

Ushbu oyatda Alloh taolo jahannam azobiga duchor bo'lgan gunohkorlar haqida xabar bermoqda. Ular ota-bobolarini zulm va shirk yo'lida adashgan holda topdilar. Ya'ni, ularning ota-bobolari haq yo'ldan og'ib, butlarga sig'inib, yolg'on e'tiqodda edilar. Shunga qaramay, bu gunohkorlar ota-bobolarining bu xato yo'lini o'ylab ko'rmadilar, ularning adashganliklarini tanqid qilmadilar, balki ularga taqlid qilib, so'zsiz ergashdilar. Ular bu yo'lning noto'g'riligini bilgan holda yoki hech qanday dalil-hujjatsiz, faqat ko'r-ko'rona taqlid qilish orqali ota-bobolarining izidan bordilar. Bu ularning oqlanishiga sabab bo'la olmaydi, chunki har bir inson o'z qilmishi uchun mas'uldir va johillik yoki taqlid qilish ularni azobdan qutqara olmaydi.

Foydalar:

1. Taqlid (ko'r-ko'rona ergashish) haq yo'ldan adashishning asosiy sabablaridan biridir. Inson ota-onasini va oqsoqollarini hurmat qilishi kerak, lekin ularning xato yo'lida ekanliklarini ko'rsa, ularga ergashish o'rniga haqni izlashi lozim.
2. Har bir inson oxiratda o'z amallari uchun javob beradi. "Ota-bobolarim shunday qilgan edi" degan bahona Alloh huzurida qabul qilinmaydi.
3. Bu oyat musulmonlarga aql-idrokni ishlatish, haqni batildan ajratish va mustaqil fikr yuritish muhimligini o'rgatadi. Islom dini insonni tafakkur qilishga, o'ylashga va to'g'ri yo'lni izlashga chorlaydi.
4. Ota-ona va katta yoshdagilarga hurmat-ehtirom ko'rsatish islomiy odobdir, ammo bu hurmat ularning xato e'tiqod va amallariga ergashishni talab qilmaydi. Haqiqiy hurmat — ularni ham to'g'ri yo'lga chaqirishdir.