سوره ص — آیه 64

معانی کلمات:

• تَخاصُم: به یکدیگر دشمنی و جدال کردن، نزاع و کشمکش لفظی.
• أهل النار: دوزخیان، کسانی که به سبب کفر و گناهانشان سزاوار آتش جهنم شدهاند.

تفسیر آیه:

خداوند متعال پس از آنکه در آیات پیشین، گفتوگو و مجادلهی دوزخیان را با یکدیگر و با رهبران گمراهشان نقل فرمود، در این آیه تأکید میکند که این جدال و خصومت که میان اهل آتش درمیگیرد، حقیقتی قطعی و انکارناپذیر است. این نزاع و کشمکش، نه افسانه است و نه تمثیل، بلکه واقعهای است که در روز قیامت بهطور حتم رخ خواهد داد و هیچ شک و تردیدی در آن راه ندارد. آنان که در دنیا با یکدیگر همدست بودند و یکدیگر را به گمراهی کشاندند، در آن روز به دشمنی با هم برمیخیزند و هر یک دیگری را سرزنش میکند؛ پیروان، رهبران خود را گمراهکننده میخوانند و رهبران نیز از پیروان خود بیزاری میجویند. این تخاصم، نشانهای از عذاب روحی و روانی آنان در کنار عذاب جسمانی است و برای عبرت گرفتن مؤمنان بیان شده است.

فواید و پیامهای آیه:

• این آیه ما را از عاقبت شوم پیروی کورکورانه از رهبران گمراه برحذر میدارد؛ زیرا در قیامت، هیچ پیوند و دوستیای بر اساس گناه و کفر باقی نمیماند و دشمنی جای آن را میگیرد.
• دانستن اینکه جدال دوزخیان حقیقت دارد، ما را به تفکر در اعمالمان وامیدارد تا مبادا در زمرهی کسانی قرار گیریم که در آن روز، جز حسرت و پشیمانی و دشمنی با یکدیگر بهرهای ندارند.
• این آیه، ایمان به روز جزا را در دل ما تقویت میکند و یادآور میشود که خداوند هرگز وعدهی خود را دربارهی پاداش مؤمنان و کیفر کافران فراموش نمیکند؛ پس بیایید با توبه و اصلاح رفتار، از زمرهی اهل نجات باشیم و از خصومت و جدال در دنیا که زمینهساز نزاع در آخرت است، بپرهیزیم.