સૂરા અન-નિસા — આયત 125

શબ્દોની સમજૂતી:

• أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ: તેણે પોતાનું મુખ (અર્થાત્ પોતાનું સંપૂર્ણ અસ્તિત્વ) અલ્લાહ માટે સમર્પિત કરી દીધું, એટલે કે પૂર્ણ નમ્રતા અને આજ્ઞાપાલન સાથે પોતાને અલ્લાહને સોંપી દીધો.
• مُحْسِنٌ: સત્કર્મ કરનાર, ઇબાદતમાં અને વ્યવહારમાં ઉત્તમ રીતે અદા કરનાર.
• مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ: હઝરત ઇબ્રાહીમ (અ.સ.)નો દીન અને શરીઅત.
• حَنِيفًا: એકનિષ્ઠ મુસ્લિમ, શિર્કથી દૂર થઈને ફક્ત તૌહીદ (એકેશ્વરવાદ) તરફ વળનાર.
• خَلِيلًا: ખલીલ એટલે એવો ઘનિષ્ઠ મિત્ર જેની મિત્રતામાં કોઈ ખામી કે ખાલીપો ન હોય; આ અલ્લાહ તઆલાની સૌથી ઊંચી મુહબ્બત અને પસંદગીનું સ્થાન છે.

આયતની તફસીર:

આ આયતમાં અલ્લાહ તઆલા સ્પષ્ટ કરે છે કે એવો કોઈ દીન નથી જે તે દીન કરતાં વધુ સુંદર અને ઉત્તમ હોય, જે દીનને એ વ્યક્તિ અપનાવે છે જે પોતાનું સંપૂર્ણ અસ્તિત્વ — દિલ, શરીર અને જીવન — અલ્લાહ માટે સમર્પિત કરી દે છે. એટલે કે તે ફક્ત અલ્લાહની જ ઇબાદત કરે છે, તેની સાથે કોઈને ભાગીદાર ઠેરવતો નથી, અને તે જ સાથે સત્કર્મ પણ કરે છે — અલ્લાહના આદેશોનું પાલન કરે છે અને પ્રતિબંધોથી બચે છે. વળી, તે હઝરત ઇબ્રાહીમ (અ.સ.)ના દીનનું અનુસરણ કરે છે, જે દરેક પ્રકારના શિર્ક અને ખોટા માર્ગોથી દૂર થઈને ફક્ત અલ્લાહ તરફ વળનારો, એકનિષ્ઠ તૌહીદવાદી દીન છે. આ દીન જ ઇસ્લામનો પાયો છે અને નબી મુહમ્મદ (સ.અ.વ.)નું દીન પણ આ જ છે.

પછી અલ્લાહ તઆલા જણાવે છે કે તેણે હઝરત ઇબ્રાહીમ (અ.સ.)ને પોતાના ખલીલ (ઘનિષ્ઠ મિત્ર) તરીકે પસંદ કર્યા. આ એ સૌથી ઊંચું સન્માન છે જે અલ્લાહ તઆલા પોતાના બંદાઓમાંથી કોઈને આપે છે — એટલે કે પૂર્ણ મુહબ્બત અને ખાસ પસંદગી. ખલીલ એ એવો મિત્ર છે જેની મિત્રતામાં કોઈ ખામી ન હોય, અને અલ્લાહે ઇબ્રાહીમ (અ.સ.)ને આ મકામ આપ્યું, કારણ કે તેમણે પોતાનું સંપૂર્ણ જીવન અલ્લાહ માટે સમર્પિત કર્યું હતું.

આ આયતમાંથી મળતા ફાયદા અને શીખ:

1. સૌથી ઉત્તમ દીન એ જ છે જેમાં ઇખલાસ (નિષ્ઠા) અને ઇહસાન (સત્કર્મ) બંને હોય — એટલે કે દિલથી ફક્ત અલ્લાહ માટે સમર્પણ અને અમલમાં ઉત્તમ રીતે અલ્લાહના આદેશોનું પાલન. આ એ દીન છે જે માણસને અલ્લાહની સૌથી નજીક લઈ જાય છે.
2. ઇસ્લામ એ ઇબ્રાહીમ (અ.સ.)ના દીનનું ચાલુ રાખવું છે — આનો અર્થ એ છે