سوره نساء — آیه 72

معانی کلمات:

• «لَيُبَطِّئَنَّ»: سستی و کُندی به خرج میدهد، خود را عقب میکشد و دیگران را نیز از رفتن بازمیدارد.
• «مُصِيبَةٌ»: مصیبت؛ مانند کشته شدن یا شکست خوردن در جنگ.
• «شَهِيدًا»: در اینجا به معنای «حاضر» است، نه شهیدِ کشتهشده.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه به پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) و مؤمنان خبر میدهد که در میان شما افرادی هستند (منافقان و سستایمانان) که به هنگام فرمان جهاد، عمداً سستی میکنند و خود را عقب میکشند و با تردید و دودلی، دیگران را نیز از شرکت در جنگ بازمیدارند. اینان نه برای دفاع از دین و نه برای یاری برادران مؤمن خود، شوقی ندارند.

حال اگر در جنگ، کشتهای رخ دهد یا شکستی به شما برسد، این افراد نه تنها غمگین نمیشوند، بلکه با خوشحالی و رضایت میگویند: «خداوند بر ما منت نهاد که با آنان همراه نشدیم و شاهد آن مصیبت و گرفتاری نبودیم.» آنان نجات خود را از جنگ، نعمتی از جانب خدا میپندارند، در حالی که این طرز فکر، نشانهی نفاق و ضعف ایمان است؛ زیرا مؤمن واقعی در غم و شادی برادران دینی خود شریک است و هرگز از مصیبت آنان خوشحال نمیشود.

فواید و پیامهای آیه:

1. نفاقشناسی: قرآن چهرهی منافقان را در مواقع حساس (مانند جهاد) آشکار میکند تا مؤمنان فریب ظاهر آنان را نخورند و هوشیار باشند.
2. همدردی با مؤمنان: مؤمن واقعی کسی است که در سختیها و خوشیهای برادران دینی خود شریک باشد و از گرفتاری آنان شاد نشود.
3. ارزش جهاد و فداکاری: این آیه نشان میدهد که حضور در میدانهای خطر برای یاری دین، نشانهی ایمان راستین است و سستی و فرار از جهاد، صفت منافقان است.
4. نعمتشناسی درست: نعمت واقعی، توفیق خدمت به دین و همراهی با مؤمنان است، نه سالم ماندن در خانه و بیتفاوت بودن نسبت به سرنوشت امت.
5. آزمایش ایمان: مواقع خطر و سختی، معیار سنجش ایمان افراد است؛ کسانی که در آسایش ادعای ایمان میکنند، در بحرانها چهرهی واقعی خود را نشان میدهند.