સૂરા અન-નિસા — આયત 72

શબ્દોની સમજૂતી:

• لَيُبَطِّئَنَّ: ચોક્કસપણે પાછળ રહે છે, ધીમે ચાલે છે, બીજાઓને પણ પાછળ રાખે છે.
• مُّصِيبَةٌ: આફત, મુસીબત — અહીં અર્થ છે હાર, કતલ અથવા નુકસાન.
• شَهِيدًا: હાજર, ઉપસ્થિત — અહીં અર્થ છે યુદ્ધમાં હાજર રહેનાર.

આયતની તફસીર:

અલ્લાહ તઆલા આ આયતમાં મુસલમાનોને ચેતવણી આપે છે કે તમારામાં એવા લોકો પણ છે — દંભીઓ (મુનાફિકો) અને નબળા ઈમાનવાળા — જે જિહાદથી પાછળ રહે છે, અને બીજાઓને પણ પાછળ રહેવા પ્રેરિત કરે છે. તેઓ જાતે તો ડરને કારણે યુદ્ધમાં જતા નથી, અને બીજાઓને પણ અટકાવે છે.

પછી અલ્લાહ તઆલા તેઓની માનસિકતા દર્શાવે છે: જો મુસલમાનોને યુદ્ધમાં હાર મળે, અથવા કતલ થાય, અથવા નુકસાન પહોંચે, તો આ દંભી વ્યક્તિ ખુશ થઈને કહે છે — “અલ્લાહે મારા પર કૃપા કરી, કારણ કે હું તેઓની સાથે હાજર ન હતો, નહીંતર મને પણ એ જ નુકસાન પહોંચ્યું હોત જે તેઓને પહોંચ્યું.”

આ દંભી વ્યક્તિ પોતાની ગેરહાજરીને અલ્લાહની કૃપા ગણે છે — જ્યારે કે સાચા મુમિન માટે યુદ્ધમાં હાજરી અને શહાદત સૌભાગ્ય છે. પરંતુ દંભી માટે જાન બચાવવી જ સૌથી મોટી કૃપા લાગે છે, કારણ કે તેનું દિલ ઈમાનથી ખાલી છે અને તે આખિરતની કદર નથી કરતો.

આ આયતમાંથી શીખવા મળતી બોધપાઠ:

1. જિહાદમાં સાથ આપવો એ ઈમાનની નિશાની છે — જે વ્યક્તિ જાનના ડરથી પાછળ રહે છે અને બીજાઓને પણ રોકે છે, તેનું ઈમાન નબળું છે.
2. દંભીઓની ઓળખ — દંભી વ્યક્તિ મુસીબતના સમયે ખુશ થાય છે કે “હું બચી ગયો,” જ્યારે સાચો મુમિન મુસીબતમાં પણ અલ્લાહ પર ભરોસો રાખે છે અને ધીરજ ધરાવે છે.
3. અલ્લાહની કૃપાની સાચી સમજ — સાચી કૃપા એ છે કે અલ્લાહ આપણને ઈમાન, જિહાદ અને સત્ય માર્ગ પર ચાલવાની તૌફીક આપે. ફક્ત જાન બચાવવી એ કૃપા નથી, જો તે અલ્લાહના માર્ગથી ભાગવાનું બહાનું હોય.
4. આખિરતની સફળતા દુનિયાની સલામતીથી ઉપર છે — જે વ્યક્તિ દુનિયામાં જાન બચાવવા માટે આખિરત ગુમાવે છે, તે ખરેખર ઘાટામાં છે.
5. ઈસ્લામ આપણને શીખવે છે કે મુશ્કેલીમાં સાથે રહેવું — જ્યારે સમાજ પર મુસીબત આવે, ત્યારે ભાગવું નહીં, પરંતુ સાથે મળીને સામનો કરવો એ ઈમાનની માંગ છે.
6. કુરઆન આપણને દંભથી બચાવે છે — આ આયત આપણને શીખવે છે કે આપણે દંભી લોકોના સંગથી બચવું જોઈએ અને સાચા ઈમાનવાળાઓ સાથે રહેવું જોઈએ.