سوره زخرف — آیه 16

معانی کلمات:

• أَمِ: آیا (برای استفهام انکاری و توبیخ).
• اتَّخَذَ: برگزید و انتخاب کرد.
• أَصْفَاکُمْ: شما را برگزید و خالص گردانید.
• بِالْبَنِینَ: به پسران.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، مشرکان را به خاطر باور باطلشان سرزنش میکند. آنان فرشتگان را دختران خدا میپنداشتند و در عین حال برای خودشان پسران را برمیگزیدند و از داشتن دختر ناراحت بودند. خداوند با لحنی توبیخآمیز میفرماید: آیا این مشرکان جاهل ادعا میکنند که پروردگارشان از میان مخلوقات خود، دختران را برای خود برگزیده و شما را با پسران مخصوص گردانیده است؟! این چه تقسیم ناعادلانهای است که برای خداوند قائل میشوند؟! آنان برای خود بهترین و محبوبترین را میخواهند (پسران) و برای خداوند آنچه را که خود نمیپسندند (دختران) نسبت میدهند. این سخن آنان نه تنها بر اساس هیچ دلیل و برهانی نیست، بلکه با فطرت سلیم و عقل سالم نیز در تضاد است. خداوند منزّه است از اینکه شریکی داشته باشد یا فرزندی برای او تصور شود، چه رسد به اینکه دخترانی برای او قائل شوند که خود مشرکان از داشتن آنها ناخشنودند.

فواید و پیامهای آیه:

1. نفی هرگونه شریک و فرزند از خداوند: این آیه به زیبایی نشان میدهد که خداوند از هر نقص و عیبی پاک و منزّه است و هیچ موجودی را نمیتوان با او مقایسه کرد.
2. بطلان تقلید کورکورانه: مشرکان بدون هیچ دلیل عقلی یا نقلی، این باور باطل را از نیاکان خود به ارث برده بودند. این آیه به ما میآموزد که باید در باورهای خود از روی آگاهی و بصیرت پیروی کنیم، نه از روی تعصب و تقلید.
3. عدالت و حکمت الهی: خداوند در آفرینش خود حکیم است و هر چیزی را در جای خود آفریده است. نسبت دادن فرزند به خداوند، نه تنها نشانه جهل است، بلکه با عدالت و حکمت الهی نیز سازگاری ندارد.
4. محبت به خداوند از روی معرفت: وقتی بدانیم خداوند اینچنین پاک و منزّه است و هیچ نقصی در او راه ندارد، محبت ما به او خالصانهتر میشود و عبادت ما از روی آگاهی و یقین خواهد بود، نه از روی ترس یا عادت.
5. پندگیری از سرزنشهای قرآن: قرآن با این توبیخها، انسان را به تفکر و اندیشه دعوت میکند تا از باورهای خرافی و باطل دست بردارد و به سوی توحید خالص و ایمان راستین بازگردد.