سوره انعام — آیه 116

معانی کلمات:

• یَخْرُصُونَ: تخمین می‌زنند، گمان می‌کنند و دروغ می‌بافند. (خرص به معنای حدس و تخمین بدون علم و یقین است.)

تفسیر آیه:

ای پیامبر! اگر از اکثر مردم روی زمین اطاعت کنی و از آنان پیروی نمایی، تو را از راه خدا و دین او گمراه خواهند کرد. این هشدار به این دلیل است که اکثریت مردم بر حق نیستند؛ بلکه سنت خداوند چنین بوده که حق با گروه اندکی باشد. آنان در باورها و اعمال خود از دلیل و برهان پیروی نمی‌کنند، بلکه تنها از گمان و حدس خود تبعیت می‌کنند؛ آن‌ها گمان می‌کنند که بت‌ها و معبودهایشان آنان را به خدا نزدیک می‌کنند و یا اینکه تقلید از نیاکانشان آنان را بر حق نگه می‌دارد، در حالی که این فقط تخمین و دروغی بیش نیست. آنان هیچ یقین و دانشی ندارند و تنها در حال حدس‌زنی و خیال‌پردازی‌اند.

فواید و پیام‌های آیه:

1. معیار حق، اکثریت نیست؛ بلکه معیار، هدایت الهی و پیروی از دلیل و برهان است. انسان نباید فریب تعداد زیاد پیروان یک عقیده را بخورد، چرا که اکثریت ممکن است بر باطل باشند.
2. تقليد کورکورانه از نیاکان و گذشتگان یکی از بزرگ‌ترین موانع هدایت است و انسان باید با بصیرت و آگاهی، دین خود را برگزیند.
3. پیروی از گمان و حدس انسان را به گمراهی می‌کشاند؛ پس باید در اعتقادات و اعمال خود به دنبال علم و یقین باشیم، نه ظنّ و خیال.
4. این آیه به مؤمنان آرامش می‌دهد که اگر در اقلیت باشند، نگران نباشند؛ زیرا حق همیشه با اندک‌اند و خداوند یار و یاور آنان است.
5. پیام مهم آیه برای همه مسلمانان این است که در انتخاب مسیر زندگی، تنها از خدا و رسول او اطاعت کنند و فریب وسوسه‌ها و خواسته‌های اکثریت گمراه را نخورند.