An'om surasi — Oyat 21

Kalimalarning ma’nolari:

• افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا: Allohga yolg‘on to‘qish, Unga nisbatan asossiz da’volar qilish, masalan, Unga sherik borligini, farzand yoki xotin tutganini da’vo qilish.
• كَذَّبَ بِآيَاتِهِ: Allohning oyatlari, ya’ni Qur’on va Uning payg‘ambarlariga yuborilgan dalillarini inkor etish va yolg‘on sanash.
• لَا يُفْلِحُ: Najot topmaydi, maqsadiga erishmaydi, muvaffaqiyatga yetishmaydi.

Tafsir:

Bu oyatda Alloh taolo eng katta zulmni qilgan kishilarni ta’riflab, ularning kimligini bayon qilmoqda. Uning so‘ziga ko‘ra, hech kim Allohga yolg‘on to‘qib, Unga sherik keltirgan, Uning borligi va birligiga qarshi yolg‘on da’volar qilgan kishidan ko‘ra zolimroq emas. Chunki bunday kishi butun olamning Yaratuvchisi bo‘lgan Zot haqida yolg‘on gapirib, Uning ulug‘ligiga tajovuz qiladi. Shuningdek, Allohning oyatlarini — ya’ni Qur’onni, payg‘ambarlarga yuborilgan mo‘jizalarni va dalillarni yolg‘on sanagan kishi ham xuddi shunday zulm qilgan bo‘ladi. Ular haqiqatni ko‘rgan holda yoki johillik bilan inkor etadilar.

So‘ngra Alloh taolo bu zolimlarning oxiratdagi holatini bayon qilib, ularning hech qachon najot topmasligini, maqsadlariga yetishmasligini va muvaffaqiyatga erishmasligini ta’kidlaydi. Agar ular shu holda — zulm va kufr ustida vafot etsalar, ular uchun dunyoda ham, oxiratda ham yaxshilik yo‘q. Ular doimiy azobga duchor bo‘ladilar.

Foydalar:

• Bu oyat musulmon kishiga Alloh taoloning ulug‘ligini va Uning haqida har qanday yolg‘on gapirishdan saqlanish zarurligini o‘rgatadi. Allohga nisbatan yolg‘on to‘qish — eng og‘ir gunohlardan biri ekanini anglatadi.
• Inson o‘z e’tiqodini pok saqlashi, Allohning oyatlariga imon keltirishi va ularni inkor etishdan hazar qilishi kerak. Qur’on va payg‘ambarlar keltirgan dalillar haqdir, ularni yolg‘on sanash insonni halokatga olib boradi.
• Zulm — har qanday shaklda bo‘lsin, natijasiz qolmaydi. Zolim kishi, garchi dunyoda muvaffaqiyat qozonganday tuyulsa ham, oxiratda albatta jazolanishini bilishi lozim. Bu esa insonni adolatli bo‘lishga, haqdan og‘ishmaslikka undaydi.
• Alloh taoloning rahmati kengdir. Agar zolim kishi tavba qilib, zulmidan qaytsa, Alloh uni kechirishi mumkin. Lekin tavbasiz vafot etgan zolimlar uchun najot yo‘q. Bu esa insonni doimiy ravishda o‘zini tuzatishga va Allohga iltijo qilishga chorlaydi.